NETİCE
Cihan devleti olan Osmanlı, bu büyük hülyayı gerçekleştirirken, mihenk taşı olarak ***145;din'i aldı. İlmi de dinden besledi, siyaseti de. Ama tabii ki, dinin bu kadar isabetli yorumlanması da, sağlam düşünebilen, ileri görüşlü alimlerin sayesinde oldu. İçinde bulunulan devir çok iyi tahlil edildi ve düşmandan daha üstün bir biçimde silahlanıldı. Tam merkezde din yer aldığı için, hoşgörülü, âlim ve fâzıl bir halk teşekkül etti. Osmanlı, çizgisinden sapmadığı, ilmiyle âmil, ilmini siyasî iktidara peşkeş çekmeyen âlimler yetiştirebildiği ve toplumun seviyesini muhafaza edebildiği sürece cihan devleti olarak kaldı. Ama ne zaman ki, özden sapıldı; ne zaman ki, alimlerin gözü ilimden başka şeylere de kaydı; ne zaman ki, eğitim gözden düştü, işte o zaman hastalandı bu gürbüz pehlivan. Rota, başta vurgulanan üç noktadan kayınca da, yüreklerde, kala kala destânı kaldı Osmanlı'nın.
Osmanlı medeniyeti, artık, çağlar üstü bir ideal gibi değerlendirilmekte, belli bir döneme has kılınmak yerine, insanlığı huzura götürücü bir karakter kalıbı olarak, tüm cepheleriyle çözülmeye çalışılmaktadır. Hal böyleyken ve bugün, Birleşmiş Milletler'in hedefledikleri de, ABD'nin kurumsal düzeni de Osmanlı'nın izleriyle şekillenmişken; bize düşen, Osmanlı'yı cihan devleti yapan değerleri çok iyi yorumlamak ve bu değerlerin aydınlığıyla, sağlam zihinler ve berrak yürekler inşâ etmektir.
Taha Kılınç
DİPNOTLAR: 1. Osmanlı Tar. Ans. -c.6 s.4 -Türkiye Gaz. 2. İbret Işıkları -s.261 -O.Nuri Topbaş -Erkam Yay. 3. Tarih Şuuruna Doğru -s.52 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 4. Osmanlı Tar. Ans. -c.6 s.6 -Türkiye Gaz. 5. İbret Işıkları -s.69 -O.Nuri Topbaş -Erkam Yay. 6. Osm. Pad. Ans. -c.2 s.211 -Yeni Nesil Gaz. 7. Osmanlı Ans. -c.2 s.127 -Ağaç Yay. 8. Osmanlı Ans. -c.2 s.137,139, 143 -Ağaç Yay. 9. Tarih Şuuruna Doğru -s. 182 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 10. İbret Işıkları -.296 -O.Nuri Topbaş -Erkam Yay. 11. Türklerin Siyasi Düsturları -s.250 Ricaut -Tercüman 1001 Temel Eser 12. Osmanlı Ans. -c.2 s.177 -Ağaç Yay. 13. Osmanlı Ans. -c.2 s.124 -Ağaç Yay. 14. Büyük Larousse -c.16 -Mihrimah Sultan md. 15. Kur'an-ı Kerim -Enbiya -105 16. Osmanlı Tar. Ans. -c.6 s.6 -Türkiye Gaz. 17. Tarih Şuuruna Doğru -s.23 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 18. Tarih Şuuruna Doğru -s.84 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 19. Osmanlı Tarihi -c.8 -s.454 -Yılmaz Öztuna -Ötüken Yay. 20. Tarih Şuuruna Doğru -s.84 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 21. Türklerin Siyasi Düsturları -s.137 -Ricaut -Tercüman 1001 Temel Eser
Cihan devleti olan Osmanlı, bu büyük hülyayı gerçekleştirirken, mihenk taşı olarak ***145;din'i aldı. İlmi de dinden besledi, siyaseti de. Ama tabii ki, dinin bu kadar isabetli yorumlanması da, sağlam düşünebilen, ileri görüşlü alimlerin sayesinde oldu. İçinde bulunulan devir çok iyi tahlil edildi ve düşmandan daha üstün bir biçimde silahlanıldı. Tam merkezde din yer aldığı için, hoşgörülü, âlim ve fâzıl bir halk teşekkül etti. Osmanlı, çizgisinden sapmadığı, ilmiyle âmil, ilmini siyasî iktidara peşkeş çekmeyen âlimler yetiştirebildiği ve toplumun seviyesini muhafaza edebildiği sürece cihan devleti olarak kaldı. Ama ne zaman ki, özden sapıldı; ne zaman ki, alimlerin gözü ilimden başka şeylere de kaydı; ne zaman ki, eğitim gözden düştü, işte o zaman hastalandı bu gürbüz pehlivan. Rota, başta vurgulanan üç noktadan kayınca da, yüreklerde, kala kala destânı kaldı Osmanlı'nın.
Osmanlı medeniyeti, artık, çağlar üstü bir ideal gibi değerlendirilmekte, belli bir döneme has kılınmak yerine, insanlığı huzura götürücü bir karakter kalıbı olarak, tüm cepheleriyle çözülmeye çalışılmaktadır. Hal böyleyken ve bugün, Birleşmiş Milletler'in hedefledikleri de, ABD'nin kurumsal düzeni de Osmanlı'nın izleriyle şekillenmişken; bize düşen, Osmanlı'yı cihan devleti yapan değerleri çok iyi yorumlamak ve bu değerlerin aydınlığıyla, sağlam zihinler ve berrak yürekler inşâ etmektir.
Taha Kılınç
DİPNOTLAR: 1. Osmanlı Tar. Ans. -c.6 s.4 -Türkiye Gaz. 2. İbret Işıkları -s.261 -O.Nuri Topbaş -Erkam Yay. 3. Tarih Şuuruna Doğru -s.52 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 4. Osmanlı Tar. Ans. -c.6 s.6 -Türkiye Gaz. 5. İbret Işıkları -s.69 -O.Nuri Topbaş -Erkam Yay. 6. Osm. Pad. Ans. -c.2 s.211 -Yeni Nesil Gaz. 7. Osmanlı Ans. -c.2 s.127 -Ağaç Yay. 8. Osmanlı Ans. -c.2 s.137,139, 143 -Ağaç Yay. 9. Tarih Şuuruna Doğru -s. 182 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 10. İbret Işıkları -.296 -O.Nuri Topbaş -Erkam Yay. 11. Türklerin Siyasi Düsturları -s.250 Ricaut -Tercüman 1001 Temel Eser 12. Osmanlı Ans. -c.2 s.177 -Ağaç Yay. 13. Osmanlı Ans. -c.2 s.124 -Ağaç Yay. 14. Büyük Larousse -c.16 -Mihrimah Sultan md. 15. Kur'an-ı Kerim -Enbiya -105 16. Osmanlı Tar. Ans. -c.6 s.6 -Türkiye Gaz. 17. Tarih Şuuruna Doğru -s.23 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 18. Tarih Şuuruna Doğru -s.84 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 19. Osmanlı Tarihi -c.8 -s.454 -Yılmaz Öztuna -Ötüken Yay. 20. Tarih Şuuruna Doğru -s.84 -İbrahim Refik -T.Ö.V Yay. 21. Türklerin Siyasi Düsturları -s.137 -Ricaut -Tercüman 1001 Temel Eser
