Eyvallah Kelimesinin Anlamini Biliyor musunuz?
Eyvallah’in manasini gerçek anlamiyla düsündünüz mü? Tasavvufi kültürün en latif tabirlerinden biri olan ‘eyvallah’ çogu kimseler tarafindan yerli yersiz gelisigüzel kullanilmasina ragmen yine de isitildiginde veya söylenildiginde ruhlara serinlik ve rahatlama bahseden tilsimli bir söz. Manevi terbiyeyi insani hayatta nakis nakis isleyen ve inceleyen tasavvuf bu hassasiyeti konusma üslübunda da göstermistir.
Eyvallah üç ayri kelimeden olusan Arapça bir cümle. ‘Ey’ veya ‘-iy’ ‘evet tabii’ gibi anlamlara gelir.
Bilhassa vav’la beraber kullanildiginda dilimizdeki ifadesiyle ‘aynen öyle tastamam’ gibi manalari içine almaktadir.
‘Tamam peki’ manasina pratik Arapça’da halihazirda ‘eyva’ seklinde söylenisine halkimiz asinadir.
Bazen ayvaa olarak müstehzi bir edayla fevkalade kötü taklitlerini de duydugumuz bu kelam esasinda Allah lafzi düsünülerek bizdeki eyvallah’in Araplardaki söyleme tarzidir.
“Ve” harfine gelince. Sadece gramer açisindan incelendiginde en az on iki ayri islevi olan bu harfi kültürel boyutuyla ciltlerle kitapla ifade etmek mümkün.
Bu tabirde geçen “vav” için çesitli fikirler öne sürülmüs. Bazilari cevabi kuvvetlendirmek için bazilari da yemin manasi için kullanildigini öne sürmüslerse de maiyyet yani beraberlik bildirmek için kullanildigi fikri agir basmistir.
Ikinci kelime olan “Allah” ki daha çok lafzatullah seklinde ifade edilir. Cenab-i Hakk’in yüzlerce ismi olmasina ragmen Allah ismi gibisi yoktur. Çünkü ‘Zat-i Ehadiyyet’in kendisini tesmiye ettigi isimdir.
Öyle bir zat ismi ki semavi kitapta beyan edilen bu isim etimolojik olarak bile incelense esi benzeri olamayan bir kelime olarak kalmayip ayrica ikiligi ve çogullugu kabul etmeyen bir yapiya sahiptir.
Sadece içinde geçen lafzatullah bile eyvallah’in alelade kullanilmamasina yeter bir sebeptir.
Belki de gündelik Arapçada eyvaa olarak ifade edilmesi bundan kaynaklaniyordur. “Eyvallah”in yukarida geçen manasiyla beraber tasavvuftaki istilahi sahasini mülahaza edersek bu gerçek daha bariz bir hal alacaktir. ‘Hakla kabul ettik haktandir’ manasini ihtiva ettiginden eyvallah sufiyyede hemen hemen her halde zikredilir bir virddir adeta. “
Her tecelli eden mademki Cenab-i Hakk’in takdiri ve muradiyladir o halde hakla kabul ettik eyvallah.
Su anda anlayabildigime yahut sonra idrak edecegim irfana simdiden eyvallah.
Güzel-çirkin diye tavsif ettigimiz velakin hepsinde gizli ve asikar olan hikmete gördügüm görmedigim esrar-i ilahiyeye eyvallah.”
“Eyvallah”in ruhuna nüfuz edebilirsek içinde samimi bir tasdik havasi barindigini fark edebiliriz. Samimi içten kabullenis ancak muhabbetle olur. Zaten din de bu muhabbetin tesiri içindir. Öteki türlü inanç sistemini sadece bir dizi ameller olarak algilamak ki menzile yani o rizaya asla ulastiramaz. Ikilik de burada baslar bu muhabbet olmazsa her muhatap kalinan emrinde o bir sen olmus olur ki kisi bu durumda ibadet ederken ikilikten kurtulamaz. Halbuki muhabbetle teslimiyet gerçek birligi saglar.
Eyvallah böyle bir halin nisanesidir. Bu mefhum ile alakali Kitap’tan ve sünnetten pek çok örnek vardir.
Mesela Bakara Süresi’nde anlatilan Hz. Müsa (as)’nin kissasinda; Hz. Müsa (as) kavmine ‘Allah’in bir inek kes’ emri verdigini söylediginde onlar “Sen bizimle alay mi ediyorsun” diye karsilik verirler. Müsa (as)’nin isin ciddi oldugunu belirtmesi de ikna olmalarina yetmez. “Bu inegi bize anlat rengi nedir neye benziyor söyle mi böyle mi?” gibi sorularla isi yapmamak için kirk dereden su getirirler.
Maide Süresi’ndeki kissaya göre ise önce Allah’tan doymak için rizk isterler kendileri kudret helvasi ve bildircin eti ile nimetlendirilmeleri ve bu mucize karsisinda sayisiz hamd ü sena edip Hak Teala’ya sükredecekleri yerde ‘bu sofrada sogan sarmisak yok’ diyerek onda bile kusur bulurlar.
Anlasilan ne emirlere karsi ne de nimetlere karsi eyvallah diyerek bir teslimiyet göstermezler. Zaten bu gibi hususlarda çok fazla itiraz etmelerinden dolayi Cenab-i Hakk’in Yahudi seriatini çok agir kildigini söylemislerdir. Kur’an-i Kerim’de ve hadis-i seriflerde geçen bu ve benzeri misaller tecellileri eyvallah ile kabullenemeyisin Mevla’si ile kulu arasindaki muhabbet bagini nasil kopma noktasina getirdigini ibretle göstermektedir.
Dini kaynaklarda ve kültürümüzde ahlaki güzellikte numune teskil edebilecek abidevi sahsiyetlerin hep eyvallah’in o tasdiki ruhuna ermeleriyle bu derecelere nail olduklarina isaret vardir. Insan birçok musibete ‘ben’ belasindan çekismekten dolayi ugramaz mi?
Baska bir ifadeyle inayet-i Hak’la halkla yasamayi kendisine siar edinerek eyvallah’i vird edinen kolay kolay gaflete hirsa kavgaya düser mi? Adim adim benlikten kurtulmaya basamak olan eyvallah hak suretinde batilin ayrilmasina vesile oldugu gibi haktan ve hak ilminden ayri düsmeye de lazim bir virddir. “Kisi böylesi bir hakikat rehberine erisirse eyvallah’a iyi tutunmali der” sofiler.
Hz. Müsa (as)’nin Hizir ile olan arkadasligi bu mevzuya pek güzel misal teskil eder. Bir zata sormuslar: “Her seye eyvallah peki gafilin gafletine de mi eyvallah?” Cevaben “Gaflete eyvallahimiz yoktur; fakat gafil bir kimse gördügünde ‘Bu benim halim de olabilirdi; ama Cenab-i Hak su an beni muhafaza etti.’ diye tefekkür edersin. Ve ibretle eyvallah dersin.” demis. “Peki yanlis olan seyi nasil düzeltecegiz?” diye sormuslar. O zat devamla “Kendi acizligini hatirina getirerek karsisindakini ikna etmen daha kolay olur sen kendi egonu aradan çikarirsin böylece sözünün tesiri olur.” diye cevaplamis.
Cenab-i Pir Mevlana Celaleddin-i Rumi (kds)’nin oglu Sultan Veled sahane bir beytinde bu güzellikleri özetlemis: “Bize ne irs-i peder ne servet ü ne cah kalmistirSuür-i hikmete karsi bir eyvallah kalmistir” (Bizlere babamizdan maddi bir miras büyük bir servet ve makam kalmadi. Bizlere kalan (bunlardan çok daha kiymetli bizleri evvelkilerin mevkiine erdiren) Hakk’in hikmet tecellilerini eyvallahla karsilama hali kalmistir.)
Mevlam! Sen'den gelene gelmeyene; ne sekilde belirlemissen kaderime bu oyundaki biçtigin rolüme yürekten kocaman bir EYVALLAH !!!
Eyvallah’in manasini gerçek anlamiyla düsündünüz mü? Tasavvufi kültürün en latif tabirlerinden biri olan ‘eyvallah’ çogu kimseler tarafindan yerli yersiz gelisigüzel kullanilmasina ragmen yine de isitildiginde veya söylenildiginde ruhlara serinlik ve rahatlama bahseden tilsimli bir söz. Manevi terbiyeyi insani hayatta nakis nakis isleyen ve inceleyen tasavvuf bu hassasiyeti konusma üslübunda da göstermistir.
Eyvallah üç ayri kelimeden olusan Arapça bir cümle. ‘Ey’ veya ‘-iy’ ‘evet tabii’ gibi anlamlara gelir.
Bilhassa vav’la beraber kullanildiginda dilimizdeki ifadesiyle ‘aynen öyle tastamam’ gibi manalari içine almaktadir.
‘Tamam peki’ manasina pratik Arapça’da halihazirda ‘eyva’ seklinde söylenisine halkimiz asinadir.
Bazen ayvaa olarak müstehzi bir edayla fevkalade kötü taklitlerini de duydugumuz bu kelam esasinda Allah lafzi düsünülerek bizdeki eyvallah’in Araplardaki söyleme tarzidir.
“Ve” harfine gelince. Sadece gramer açisindan incelendiginde en az on iki ayri islevi olan bu harfi kültürel boyutuyla ciltlerle kitapla ifade etmek mümkün.
Bu tabirde geçen “vav” için çesitli fikirler öne sürülmüs. Bazilari cevabi kuvvetlendirmek için bazilari da yemin manasi için kullanildigini öne sürmüslerse de maiyyet yani beraberlik bildirmek için kullanildigi fikri agir basmistir.
Ikinci kelime olan “Allah” ki daha çok lafzatullah seklinde ifade edilir. Cenab-i Hakk’in yüzlerce ismi olmasina ragmen Allah ismi gibisi yoktur. Çünkü ‘Zat-i Ehadiyyet’in kendisini tesmiye ettigi isimdir.
Öyle bir zat ismi ki semavi kitapta beyan edilen bu isim etimolojik olarak bile incelense esi benzeri olamayan bir kelime olarak kalmayip ayrica ikiligi ve çogullugu kabul etmeyen bir yapiya sahiptir.
Sadece içinde geçen lafzatullah bile eyvallah’in alelade kullanilmamasina yeter bir sebeptir.
Belki de gündelik Arapçada eyvaa olarak ifade edilmesi bundan kaynaklaniyordur. “Eyvallah”in yukarida geçen manasiyla beraber tasavvuftaki istilahi sahasini mülahaza edersek bu gerçek daha bariz bir hal alacaktir. ‘Hakla kabul ettik haktandir’ manasini ihtiva ettiginden eyvallah sufiyyede hemen hemen her halde zikredilir bir virddir adeta. “
Her tecelli eden mademki Cenab-i Hakk’in takdiri ve muradiyladir o halde hakla kabul ettik eyvallah.
Su anda anlayabildigime yahut sonra idrak edecegim irfana simdiden eyvallah.
Güzel-çirkin diye tavsif ettigimiz velakin hepsinde gizli ve asikar olan hikmete gördügüm görmedigim esrar-i ilahiyeye eyvallah.”
“Eyvallah”in ruhuna nüfuz edebilirsek içinde samimi bir tasdik havasi barindigini fark edebiliriz. Samimi içten kabullenis ancak muhabbetle olur. Zaten din de bu muhabbetin tesiri içindir. Öteki türlü inanç sistemini sadece bir dizi ameller olarak algilamak ki menzile yani o rizaya asla ulastiramaz. Ikilik de burada baslar bu muhabbet olmazsa her muhatap kalinan emrinde o bir sen olmus olur ki kisi bu durumda ibadet ederken ikilikten kurtulamaz. Halbuki muhabbetle teslimiyet gerçek birligi saglar.
Eyvallah böyle bir halin nisanesidir. Bu mefhum ile alakali Kitap’tan ve sünnetten pek çok örnek vardir.
Mesela Bakara Süresi’nde anlatilan Hz. Müsa (as)’nin kissasinda; Hz. Müsa (as) kavmine ‘Allah’in bir inek kes’ emri verdigini söylediginde onlar “Sen bizimle alay mi ediyorsun” diye karsilik verirler. Müsa (as)’nin isin ciddi oldugunu belirtmesi de ikna olmalarina yetmez. “Bu inegi bize anlat rengi nedir neye benziyor söyle mi böyle mi?” gibi sorularla isi yapmamak için kirk dereden su getirirler.
Maide Süresi’ndeki kissaya göre ise önce Allah’tan doymak için rizk isterler kendileri kudret helvasi ve bildircin eti ile nimetlendirilmeleri ve bu mucize karsisinda sayisiz hamd ü sena edip Hak Teala’ya sükredecekleri yerde ‘bu sofrada sogan sarmisak yok’ diyerek onda bile kusur bulurlar.
Anlasilan ne emirlere karsi ne de nimetlere karsi eyvallah diyerek bir teslimiyet göstermezler. Zaten bu gibi hususlarda çok fazla itiraz etmelerinden dolayi Cenab-i Hakk’in Yahudi seriatini çok agir kildigini söylemislerdir. Kur’an-i Kerim’de ve hadis-i seriflerde geçen bu ve benzeri misaller tecellileri eyvallah ile kabullenemeyisin Mevla’si ile kulu arasindaki muhabbet bagini nasil kopma noktasina getirdigini ibretle göstermektedir.
Dini kaynaklarda ve kültürümüzde ahlaki güzellikte numune teskil edebilecek abidevi sahsiyetlerin hep eyvallah’in o tasdiki ruhuna ermeleriyle bu derecelere nail olduklarina isaret vardir. Insan birçok musibete ‘ben’ belasindan çekismekten dolayi ugramaz mi?
Baska bir ifadeyle inayet-i Hak’la halkla yasamayi kendisine siar edinerek eyvallah’i vird edinen kolay kolay gaflete hirsa kavgaya düser mi? Adim adim benlikten kurtulmaya basamak olan eyvallah hak suretinde batilin ayrilmasina vesile oldugu gibi haktan ve hak ilminden ayri düsmeye de lazim bir virddir. “Kisi böylesi bir hakikat rehberine erisirse eyvallah’a iyi tutunmali der” sofiler.
Hz. Müsa (as)’nin Hizir ile olan arkadasligi bu mevzuya pek güzel misal teskil eder. Bir zata sormuslar: “Her seye eyvallah peki gafilin gafletine de mi eyvallah?” Cevaben “Gaflete eyvallahimiz yoktur; fakat gafil bir kimse gördügünde ‘Bu benim halim de olabilirdi; ama Cenab-i Hak su an beni muhafaza etti.’ diye tefekkür edersin. Ve ibretle eyvallah dersin.” demis. “Peki yanlis olan seyi nasil düzeltecegiz?” diye sormuslar. O zat devamla “Kendi acizligini hatirina getirerek karsisindakini ikna etmen daha kolay olur sen kendi egonu aradan çikarirsin böylece sözünün tesiri olur.” diye cevaplamis.
Cenab-i Pir Mevlana Celaleddin-i Rumi (kds)’nin oglu Sultan Veled sahane bir beytinde bu güzellikleri özetlemis: “Bize ne irs-i peder ne servet ü ne cah kalmistirSuür-i hikmete karsi bir eyvallah kalmistir” (Bizlere babamizdan maddi bir miras büyük bir servet ve makam kalmadi. Bizlere kalan (bunlardan çok daha kiymetli bizleri evvelkilerin mevkiine erdiren) Hakk’in hikmet tecellilerini eyvallahla karsilama hali kalmistir.)
Mevlam! Sen'den gelene gelmeyene; ne sekilde belirlemissen kaderime bu oyundaki biçtigin rolüme yürekten kocaman bir EYVALLAH !!!
