"Bütün işler; hayır olanı da, şer olanı da Allah'tandır." hadisini okuyunca cüz'i iradenin tesiri yokmuş gibi algıladım; Risalelerde izahat var mı bu konuda?
http://www.sorularlarisale.com/index.php?s=article&aid=12165
Yazar: Sorularla Risale,
İnsan iradesine temas eden fiillerin ve amellerin iki boyutu, iki yüzü vardır. Birisi; fiilin yaratılması ki bu tamamen Allah’a aittir. Allah’tan başka yaratıcı yoktur. Diğeri ise fiilin tercih edilmesinde irade ve seçme işidir ki; bu kısım da tamamen insana aittir. Yani bir fiilin aslını Allah yaratır, vasfını ise insan iradesi ile tayin eder. O zaman yaratmak Allah’ın, mesuliyet ise insanın olur. Bu hayırda da şerde de aynıdır, değişmez.
Allah bu dünyada kudretini, bizim yaratma kabiliyeti olmayan, ama seçme hürriyeti bulunan irademize bağlamıştır. Allah biz ne istersek adeti gereği onu yaratır.
Mesela; camiye gitmeyi istedik, bizi camiye götüren Allah’tır, ya da meyhaneye gitmek istedik, bizi meyhaneye götüren yine Allah’tır. Allah imtihan gereği sonsuz kudretini insanın zayıf iradesine şart yapmış, insan ne talep ederse onu yaratıyor. Öyle ise yaratan değil, tercih eden mesuldür.
Hadiste işaret edilen husus, fiilin Allah tarafından yaratılma cihetidir; yoksa insan tercihini kapsamıyor. Üstad Hazretleri bu hakikati şu şekilde izah ediyor:
"YEDİNCİSİ: İrade-i cüz'iye-i insaniye ve cüz-ü ihtiyariyesi, çendan zayıftır, bir emr-i itibarîdir. Fakat Cenâb-ı Hak ve Hakîm-i Mutlak, o zayıf, cüz'î iradeyi, irade-i külliyesinin taallûkuna bir şart-ı âdi yapmıştır. Yani, mânen der: "Ey abdim, ihtiyarınla hangi yolu istersen, seni o yolda götürürüm. Öyleyse mes'uliyet sana aittir."
"Teşbihte hata olmasın, sen bir iktidarsız çocuğu omuzuna alsan, onu muhayyer bırakıp "Nereyi istersen seni oraya götüreceğim" desen; o çocuk yüksek bir dağı istedi, götürdün. Çocuk üşüdü yahut düştü. Elbette "Sen istedin" diyerek itab edip, üstünde bir tokat vuracaksın. İşte, Cenâb-ı Hak, Ahkemü'l-Hâkimîn, nihayet zaafta olan abdin iradesini bir şart-ı âdi yapıp, irade-i külliyesi ona nazar eder."(1)
(1) bk. Sözler, Yirmi Altıncı Söz İkinci Mebhas.
http://www.sorularlarisale.com/index.php?s=article&aid=12165
Yazar: Sorularla Risale,
İnsan iradesine temas eden fiillerin ve amellerin iki boyutu, iki yüzü vardır. Birisi; fiilin yaratılması ki bu tamamen Allah’a aittir. Allah’tan başka yaratıcı yoktur. Diğeri ise fiilin tercih edilmesinde irade ve seçme işidir ki; bu kısım da tamamen insana aittir. Yani bir fiilin aslını Allah yaratır, vasfını ise insan iradesi ile tayin eder. O zaman yaratmak Allah’ın, mesuliyet ise insanın olur. Bu hayırda da şerde de aynıdır, değişmez.
Allah bu dünyada kudretini, bizim yaratma kabiliyeti olmayan, ama seçme hürriyeti bulunan irademize bağlamıştır. Allah biz ne istersek adeti gereği onu yaratır.
Mesela; camiye gitmeyi istedik, bizi camiye götüren Allah’tır, ya da meyhaneye gitmek istedik, bizi meyhaneye götüren yine Allah’tır. Allah imtihan gereği sonsuz kudretini insanın zayıf iradesine şart yapmış, insan ne talep ederse onu yaratıyor. Öyle ise yaratan değil, tercih eden mesuldür.
Hadiste işaret edilen husus, fiilin Allah tarafından yaratılma cihetidir; yoksa insan tercihini kapsamıyor. Üstad Hazretleri bu hakikati şu şekilde izah ediyor:
"YEDİNCİSİ: İrade-i cüz'iye-i insaniye ve cüz-ü ihtiyariyesi, çendan zayıftır, bir emr-i itibarîdir. Fakat Cenâb-ı Hak ve Hakîm-i Mutlak, o zayıf, cüz'î iradeyi, irade-i külliyesinin taallûkuna bir şart-ı âdi yapmıştır. Yani, mânen der: "Ey abdim, ihtiyarınla hangi yolu istersen, seni o yolda götürürüm. Öyleyse mes'uliyet sana aittir."
"Teşbihte hata olmasın, sen bir iktidarsız çocuğu omuzuna alsan, onu muhayyer bırakıp "Nereyi istersen seni oraya götüreceğim" desen; o çocuk yüksek bir dağı istedi, götürdün. Çocuk üşüdü yahut düştü. Elbette "Sen istedin" diyerek itab edip, üstünde bir tokat vuracaksın. İşte, Cenâb-ı Hak, Ahkemü'l-Hâkimîn, nihayet zaafta olan abdin iradesini bir şart-ı âdi yapıp, irade-i külliyesi ona nazar eder."(1)
(1) bk. Sözler, Yirmi Altıncı Söz İkinci Mebhas.
