Çıktım erik dalına anda yidüm üzümü
Bostan ıssı kakıyup der ne yersin kozumu
(Erik dalına çıkıp orada üzüm yedim. Bostan sahibi kızarak “niçin cevizimi yiyorsun?” dedi.)
Yunus Emre’ye ait bu beyti Niyazi Mısri şu şekilde şerhetmiştir:
“Her amel ağazının bir çeşit meyvesi olur. Nasıl ki her meyvenin bir ağacı varsa, her amelin de kendine özgü bir aracı vardır. Amel bundan oluşur. Mesela zahiri ilimler, lugat, sarf, nahv, mantık, adab, kelam, ma’ani, usul, hadis, tefsir, hikmet ve hey’et ile gerçekleşir. Batıni ilimler ise, ihlas, zikre devam, az yeme, az uyuma, az konuşma ve halk arasında uzletle kazanılır. Hakikat ilmini elde etmenin yolu ise, dünyayı terk, ahireti terk ve vücudu terktir. Erik, üzüm ve ceviz ile şeriat, tarikat ve hakikate işaret edilir Zira eriğin dışı yenir, çekirdeği yenmez. Erik gibi yiyecekler, bu yönüyle amelin dışına örnektir. Üzüm amelin batınına örnektir. Zira üzüm yendiği gibi, ondan sucuk, reçel, turşu gibi birçok nimet de meydana gelir. Ancak içinde biraz riya ve gösteriş vardır. Çekirdekli olduğu için batın ilmi denmiştir. Ceviz ise hakikate misaldir. Cevizin içinde asla yabana atılacak bir şey yoktur. Hem yenir ve nice türlü hastalığa şifa olur. Şimdi, bir kimse erik talep ederse erik ağacından talep etsin. Üzüm talep ederse bağdan talep etsin. Ceviz talep ederse ceviz ağacından talep etsin. Her kim üzümü erikte ararsa, o ahmaktır ve boş yere zahmet çeker. (…) Bostan sahibinden murat, kamil mürşittir. “Niçin cevizimi yersin?” diye kızdığı şey, “Niçin olmaz yere sıkıntı çekiyorsun?” anlamındadır. Zira bu üç ilmin başka başka zevki, rehberi ve mürşidi vardır. Kamil mürşit, bunlar gibi kendi başlarına seyr-i süluk edenleri gördükçe azarlayıp “her meyvenin hangi ağaçtan bittiğini” bilmelerini tenbih eder.”
