DEMOKRASiVE LAiKLiK
Açıklama: 21.01.2000-04.02.2000 tarihinde, komisyonumuzca müzakere edildikten sonra tarafımdan kaleme alınan ve Diyanet İşleri Başkanlı ına sunulan demokrasi ve laiklik konulu raporu ziyaretçilerimizle paylaşmak için buraya alıyorum:
GİRİŞ:
Diyanet İşleri Başkanlı ı,Dini Yayınlar Dairesi Başkanlı ının organizesiyle gerçekleştirilen Akademik Çalışma Yapan Personelin Çalışmalarını De erlendirme Semineri sonucunda oluşan Demokrasi ve Laiklik Komisyonu, katılımcı Orhan KAYMAKın sundu u İslam ve Demokrasi konulu tebli ini,serbest tartışma ortamında ortaya çıkan görüşleri ve bu konuda yayınlanmış eser ve makaleleri dikkate alarak müzakere etmiş ve varılan sonuç ortak bir görüş olarak aşa ıya çıkarılmıştır:
iSLAMIN DEMOKRASi VE LAiKLiKLE iLiSKiSi
islam,de işmez bir yönetim şeklini de il,yönetimi adil ve meşru kılan de erleri ortaya koymuştur.Bunlar;
1-Adalet,
2-İstişare(Danışma)
3-Emanetin ehline verilmesi
Hakimiyetin Allah ait olmasıyla millete ait olması hususları çelişik bir durum arz etmez. Allahın tabii ve sosyal varlık alanındaki mutlak hakimiyeti altında insanlık,sosyal varlık alanında milletin hakimiyetini gerçekleştirir. ( Benim şahsi görüşüm: Allahın hakimiyeti ile milletin hakimiyeti farklı konulardır.İnsanlık, hür iradesi ve kolektif gücü ile yeryüzünde hükümranlık kurar)
İslam siyaset felsefesine göre ve felsefi laiklikte devlet, akli zaruretler üzerine oturmaktadır. Sa duyulu bir laiklik anlayışı,dinin de erleri ile çatışmaz.İslam ve Demokrasi mukayesesinde birinin di erine tercih edilmesi büyük bir handikaptır.
İslam,sosyolojik olarak Türk kültürünü oluşturan en önemli etkendir. Ulusal birli i sa lamada bu tutkaldan yararlanmanın yolları araştırılmalıdır. Ba ımsız kararı (içtihat),danışmayı (şura), uzlaşmayı (icma) benimseyen bir din ça daştır,ço ulcudur ve laikli e elverişlidir.(Sami SELÇUK)
Demokraside bireycili in önemli bir yeri vardır. İslam Dini ise ileri bir adım atarak bireyin kapasitesini en elverişli şekilde kullanmasını teşvik eder.İslam, iman ve amelde bireyin özgürlü üne kısıtlama getirmedi inden,demokratik ve laik bir yönetimde İslamın kendinden kaynaklanan bir problem söz konusu olmaz. Problem,bu kavramlara yüklenen farklı anlamlardan kaynaklanmaktadır.
DEMOKRASi:
Demokrasi,uygarlı ın yönetim arayışı içerisinde ulaştı ı en son ve en sivil bir idare tarzıdır. Demokrasi,çerçeve bir kavramdır. Demokrasi bir de er de il, de erler sunan bir mekanizmadır. Demokrasinin sundu u de erler, uygarlı ın,özellikle Avrupa medeniyetinin asırlarca süren kargaşa ve kavgalarından sonra ulaştı ı genel kabullerdir. Bu genel kabuller, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve muhtelif uluslar arası kuruluşların yayınladıkları bildirilerde kayıt altına alınmıştır. Söz konusu de erlerden bir kısmı şunlar: Katılım,akılcılık,laiklik,hoşgörü vd.
Ça daş ve evrensel de erleri esas almayan ve hukuki bir zemini olmayan bir demokrasi, % 51in %49a tahakküm etti i zorba bir yönetime dönüşebilir.Bu nedenle evrensel de erler ve liberal bir anlayışla hazırlanan anayasal bir demokrasi teşkil edilmelidir.
Demokrasinin rahat işlemesi ve kamu vicdanında meşruiyet kazanması için şu temel ilkelerin hayata geçirilmesi yönündeki yaygın kanaatleri ortaya kayabiliriz:
1-Temsilde adalet ve ço ulculuk,
2-İmkanları paylaşmada adalet ve fırsat eşitli i,
3-Hukuk önünde adalet ve istihdamda liyakatin gözetilmesi,
4-Temel hak ve hürriyetlerin özgürce yaşanması ve teminat altına alınması,
5-Yönetimde şeffaflık, halkın yönetime katılması ve denetlemesi.
Demokratikleşme ile(sivil özgürlüklerin doyasıya yaşanması ile ) Türk toplumunun kimli inin merkezinde yer alan İslami tercihlerin serbest tartışma ortamında güncelleşece i açıktır. Özgürlükler genişledikçe insani erdemler ve insanın benimsedi i de erler de gelişir. Bu çerçevede İslami taleplerin kamusal alanda ortaya çıkmasını ola an karşılamak gerekir. Özgürlükçü demokrasi ancak toplumun dini,milli,kültürel vd de erlerin hüsnü kabul görmesi ile ancak mümkün olabilir.
LAiKLiK:
Demokrasinin vazgeçilmez bir unsuru olarak kabul edilen laiklik,devlete, de işik inanç ve düşünce grupları arasında hakem rolünü veren resmi bir davranış biçimidir.
Laikli in ileri demokrasilerde uygulanış biçimi ile, din ve vicdan özgürlü ünü garanti altına alan bir yapısı vardır. Buna göre laikli in dolayısı ile din ve vicdan özgürlü ünün gerçekleşmesi için şu hususların temin edilmesi öngörülmektedir:
1-İnancını ifade etme özgürlü ü(İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi,Madde No:18-19)
2-İnancını serbestçe yaşama özgürlü ü(İnsan Hakları Evrensel Beyan. Madde No: 18)
3-İnancına göre yaşama özgürlü ü( İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi,Madde No:26/c)
4-Kurumsallaşma ve örgütlenme özgürlü ü,İnsan Hakları Evrensel Beyan.Madde No:20)
Laik devlet,toplumsal gelişme ve de işme ile ortaya çıkan meşru talepleri objektif olarak ilmi kriterlere göre de erlendirir.Bir inanç grubunun yanında yada karşısında yer almaz.
TEKLiFLER:
Yapılan müzakere ve de erlendirmelerden sonra şu hususların teklif edilmesi uygun görülmüştür:
1-Ça ın taleplerine cevap veren İslamın de erlerinde istifade edebilmek ve demokrasiyi erdemli bir sistem haline getirebilmek için toplumun her kesimi ile karşılıklı güvene dayanan bir işbirli i ve diyalog girişimleri başlatılmalı,başlatılan girişimlere sabırla devam edilmelidir.
2-Diyanet İşleri Başkanlı ı,Hizmetiçi E itim Kurslarında demokrasi ve laiklik bilincini personeline kazandırabilir.
3-Ateist laiklik yorumlarının toplumda yol açtı ı tahribatlar dikkate alınarak,dini ve milli de erlere saygılı bir demokrasi ve laiklik anlayışını çeşitli yayınlarla ilmi toplantılarla ortaya koymak gerekir.
4- Diyanet İşleri Başkanlı ının laik bir sistemde varlı ı zaman zaman tartışma konusu yapılmakta ve Diyanetin cemaatlere devredilmesi önerilmektedir. Diyanet İşleri Başkanlı ının cemaatlere devredilmesi ile cemaatler arasında nüfuz ve itibar çatışması olabilece inden ve bunun da iç barışı tehdit edebilecek boyutlara ulaşabilece inden Başkanlı ın,yine devlete ba lı fakat YÖK ve TRT gibi özerk bir kuruluş olarak hizmet vermesinin uygun olaca ı düşünülmektedir.
5-Laikli in,din düşmanlı ı oldu u yönündeki yorumların bir fayda sa lamadı ı belirtilerek bu yöndeki menfi tutumlar ikna yokuyla etkisiz hale getirilmeli,her dini hareketin de laiklik aleyhtarlı ı oldu u yönündeki yanılgılara düşmemeye özellikle yetkililer dikkat etmelidir.
6-Din ile ilgili gündemlerde Diyanet İşleri Başkanlı ının do ru bilgileri ivedilikle kamuoyuna duyurmasının,yanlış kabul ve inanışları önlemesi bakımından faydalı olaca ı düşünülmektedir.
KOMiSYON BASKANI
Dr. Adil SAHiN
ÜYELER
Mukadder Arif YÜKSEL Orhan KAYMAK Bahaeddin TURGUT
Açıklama: 21.01.2000-04.02.2000 tarihinde, komisyonumuzca müzakere edildikten sonra tarafımdan kaleme alınan ve Diyanet İşleri Başkanlı ına sunulan demokrasi ve laiklik konulu raporu ziyaretçilerimizle paylaşmak için buraya alıyorum:
GİRİŞ:
Diyanet İşleri Başkanlı ı,Dini Yayınlar Dairesi Başkanlı ının organizesiyle gerçekleştirilen Akademik Çalışma Yapan Personelin Çalışmalarını De erlendirme Semineri sonucunda oluşan Demokrasi ve Laiklik Komisyonu, katılımcı Orhan KAYMAKın sundu u İslam ve Demokrasi konulu tebli ini,serbest tartışma ortamında ortaya çıkan görüşleri ve bu konuda yayınlanmış eser ve makaleleri dikkate alarak müzakere etmiş ve varılan sonuç ortak bir görüş olarak aşa ıya çıkarılmıştır:
iSLAMIN DEMOKRASi VE LAiKLiKLE iLiSKiSi
islam,de işmez bir yönetim şeklini de il,yönetimi adil ve meşru kılan de erleri ortaya koymuştur.Bunlar;
1-Adalet,
2-İstişare(Danışma)
3-Emanetin ehline verilmesi
Hakimiyetin Allah ait olmasıyla millete ait olması hususları çelişik bir durum arz etmez. Allahın tabii ve sosyal varlık alanındaki mutlak hakimiyeti altında insanlık,sosyal varlık alanında milletin hakimiyetini gerçekleştirir. ( Benim şahsi görüşüm: Allahın hakimiyeti ile milletin hakimiyeti farklı konulardır.İnsanlık, hür iradesi ve kolektif gücü ile yeryüzünde hükümranlık kurar)
İslam siyaset felsefesine göre ve felsefi laiklikte devlet, akli zaruretler üzerine oturmaktadır. Sa duyulu bir laiklik anlayışı,dinin de erleri ile çatışmaz.İslam ve Demokrasi mukayesesinde birinin di erine tercih edilmesi büyük bir handikaptır.
İslam,sosyolojik olarak Türk kültürünü oluşturan en önemli etkendir. Ulusal birli i sa lamada bu tutkaldan yararlanmanın yolları araştırılmalıdır. Ba ımsız kararı (içtihat),danışmayı (şura), uzlaşmayı (icma) benimseyen bir din ça daştır,ço ulcudur ve laikli e elverişlidir.(Sami SELÇUK)
Demokraside bireycili in önemli bir yeri vardır. İslam Dini ise ileri bir adım atarak bireyin kapasitesini en elverişli şekilde kullanmasını teşvik eder.İslam, iman ve amelde bireyin özgürlü üne kısıtlama getirmedi inden,demokratik ve laik bir yönetimde İslamın kendinden kaynaklanan bir problem söz konusu olmaz. Problem,bu kavramlara yüklenen farklı anlamlardan kaynaklanmaktadır.
DEMOKRASi:
Demokrasi,uygarlı ın yönetim arayışı içerisinde ulaştı ı en son ve en sivil bir idare tarzıdır. Demokrasi,çerçeve bir kavramdır. Demokrasi bir de er de il, de erler sunan bir mekanizmadır. Demokrasinin sundu u de erler, uygarlı ın,özellikle Avrupa medeniyetinin asırlarca süren kargaşa ve kavgalarından sonra ulaştı ı genel kabullerdir. Bu genel kabuller, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi ve muhtelif uluslar arası kuruluşların yayınladıkları bildirilerde kayıt altına alınmıştır. Söz konusu de erlerden bir kısmı şunlar: Katılım,akılcılık,laiklik,hoşgörü vd.
Ça daş ve evrensel de erleri esas almayan ve hukuki bir zemini olmayan bir demokrasi, % 51in %49a tahakküm etti i zorba bir yönetime dönüşebilir.Bu nedenle evrensel de erler ve liberal bir anlayışla hazırlanan anayasal bir demokrasi teşkil edilmelidir.
Demokrasinin rahat işlemesi ve kamu vicdanında meşruiyet kazanması için şu temel ilkelerin hayata geçirilmesi yönündeki yaygın kanaatleri ortaya kayabiliriz:
1-Temsilde adalet ve ço ulculuk,
2-İmkanları paylaşmada adalet ve fırsat eşitli i,
3-Hukuk önünde adalet ve istihdamda liyakatin gözetilmesi,
4-Temel hak ve hürriyetlerin özgürce yaşanması ve teminat altına alınması,
5-Yönetimde şeffaflık, halkın yönetime katılması ve denetlemesi.
Demokratikleşme ile(sivil özgürlüklerin doyasıya yaşanması ile ) Türk toplumunun kimli inin merkezinde yer alan İslami tercihlerin serbest tartışma ortamında güncelleşece i açıktır. Özgürlükler genişledikçe insani erdemler ve insanın benimsedi i de erler de gelişir. Bu çerçevede İslami taleplerin kamusal alanda ortaya çıkmasını ola an karşılamak gerekir. Özgürlükçü demokrasi ancak toplumun dini,milli,kültürel vd de erlerin hüsnü kabul görmesi ile ancak mümkün olabilir.
LAiKLiK:
Demokrasinin vazgeçilmez bir unsuru olarak kabul edilen laiklik,devlete, de işik inanç ve düşünce grupları arasında hakem rolünü veren resmi bir davranış biçimidir.
Laikli in ileri demokrasilerde uygulanış biçimi ile, din ve vicdan özgürlü ünü garanti altına alan bir yapısı vardır. Buna göre laikli in dolayısı ile din ve vicdan özgürlü ünün gerçekleşmesi için şu hususların temin edilmesi öngörülmektedir:
1-İnancını ifade etme özgürlü ü(İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi,Madde No:18-19)
2-İnancını serbestçe yaşama özgürlü ü(İnsan Hakları Evrensel Beyan. Madde No: 18)
3-İnancına göre yaşama özgürlü ü( İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi,Madde No:26/c)
4-Kurumsallaşma ve örgütlenme özgürlü ü,İnsan Hakları Evrensel Beyan.Madde No:20)
Laik devlet,toplumsal gelişme ve de işme ile ortaya çıkan meşru talepleri objektif olarak ilmi kriterlere göre de erlendirir.Bir inanç grubunun yanında yada karşısında yer almaz.
TEKLiFLER:
Yapılan müzakere ve de erlendirmelerden sonra şu hususların teklif edilmesi uygun görülmüştür:
1-Ça ın taleplerine cevap veren İslamın de erlerinde istifade edebilmek ve demokrasiyi erdemli bir sistem haline getirebilmek için toplumun her kesimi ile karşılıklı güvene dayanan bir işbirli i ve diyalog girişimleri başlatılmalı,başlatılan girişimlere sabırla devam edilmelidir.
2-Diyanet İşleri Başkanlı ı,Hizmetiçi E itim Kurslarında demokrasi ve laiklik bilincini personeline kazandırabilir.
3-Ateist laiklik yorumlarının toplumda yol açtı ı tahribatlar dikkate alınarak,dini ve milli de erlere saygılı bir demokrasi ve laiklik anlayışını çeşitli yayınlarla ilmi toplantılarla ortaya koymak gerekir.
4- Diyanet İşleri Başkanlı ının laik bir sistemde varlı ı zaman zaman tartışma konusu yapılmakta ve Diyanetin cemaatlere devredilmesi önerilmektedir. Diyanet İşleri Başkanlı ının cemaatlere devredilmesi ile cemaatler arasında nüfuz ve itibar çatışması olabilece inden ve bunun da iç barışı tehdit edebilecek boyutlara ulaşabilece inden Başkanlı ın,yine devlete ba lı fakat YÖK ve TRT gibi özerk bir kuruluş olarak hizmet vermesinin uygun olaca ı düşünülmektedir.
5-Laikli in,din düşmanlı ı oldu u yönündeki yorumların bir fayda sa lamadı ı belirtilerek bu yöndeki menfi tutumlar ikna yokuyla etkisiz hale getirilmeli,her dini hareketin de laiklik aleyhtarlı ı oldu u yönündeki yanılgılara düşmemeye özellikle yetkililer dikkat etmelidir.
6-Din ile ilgili gündemlerde Diyanet İşleri Başkanlı ının do ru bilgileri ivedilikle kamuoyuna duyurmasının,yanlış kabul ve inanışları önlemesi bakımından faydalı olaca ı düşünülmektedir.
KOMiSYON BASKANI
Dr. Adil SAHiN
ÜYELER
Mukadder Arif YÜKSEL Orhan KAYMAK Bahaeddin TURGUT