Kötü İşler Çoğaldığı Zaman ne Yapmalı?
Hz.. Ebû Bekir (r.a.) bir hutbesinde,
“Ey iman edenler, siz kendinizi islah etmeye bakın. Siz doğru yolda giderseniz, yolunu şaşırmış kimselerin zararı size dokunmaz”59 âyet-i celilesini okudu ve şöyle dedi:
“Sizler bu âyeti asıl mânasının dışında anlıyor ve yorumluyorsunuz? Halbuki ben Resûl-i Ekrem’in (s.a.v) şöyle buyurduğunu işittim:
Bir toplum içinde kötülük yapanları düzeltebilecek kimseler varken buna susarlarsa Allah Teâlâ’nın hepsine birden azap göndermesi pek yakındır.” 60
Salebe el-Huşenî (r.a.) Resûl-i Ekrem’e (s.a.v) bu âyetin tefsirinden sorduğunda şöyle buyurmuştur:
“Yâ Ebû Salebe, iyilikleri emret, kötülüklerden vazgeçirmeye çalış. Ne zaman ki aşırı derecede cimrilik hâkim olur, nefislerin arzusu peşinden gidilir, dünya âhiret üzerine tercih edilir, herkes kendi görüşünü beğenir, kimse kimseyi tanımaz bir hale gelirse o zaman insanlardan vazgeç ve kendine bak. Önünüzde çok karanlık (ve karışık) günler vardır. O günlerde benim sünnetime sarılanlara, sizlerin bugün aldığınız mükâfatın elli misli vardır.”
Ashâb-ı kirâm, o zamandaki bir insanın mı yoksa kendi zamanlarındaki birinin mi elli kat sevabını alacağını sorunca Resûl-i Ekrem (s.a.v),
“Hayır, sizden birinin aldığı sevabın elli katını alır. Çünkü siz bugün iyilikierde kendinize yardımcı bulursunuz, fakat onlar bulamazlar”61 buyurdu.
Sahâbeden ibn Mesud’a (r.a.) yukarıdaki âyetin tefsirinden sorulunca şöyle demiştir:
“Daha âyette anlatılan zaman gelmedi. Çünkü siz şimdi iyiliği emrediyor, kötü işlerden sakındırıyorsunuz. Bir zaman gelecek ki iyiliği emrettiğiniz zaman yadırganacaksınız. İşte o vakit, bu âyetin hükmü ile amel ederseniz hidayet üzere olursunuz ve başkasının sapıklıkta olması size zarar vermez.” 62
Hz. Ali de (r.a.) şöyle demiştir: “Öyle bir zaman gelecek ki o devirde kötülüğü menedenler insanların onda birinden daha az olacak, sonra bu kadarı bulunmayacak, öyle ki kötü işlere tepki gösteren kimse kalmayacak.”
Süfyân-ı Sevrî (k.s) önceleri sokağa çıkarak iyiliği emreder kötülükten de sakındırırken sonraları bu işi bırakmıştır. Kendisine bunun sebebi sorulduğunda şu cevabı vermiştir:
“Dinde bir gedik açılmıştı, onu kapatmaya çalışıyorduk, şimdi ise bu gedik iyice açıldı, denizin suyu taştı, bilmem ki onu kim engelleyebilir?” 63
Fudayl b. İyâza, “İyiliği emredip kötülükten menedemez misin?” denilince şu cevabı vermiştir: “Bunu yaptığım takdirde sıkıntıya düşerek buna sabır gösteremem, kızıp bu görevi yaptığım için pişmanlık duyarım, diye korkuyorum.” 64
Abdullah b. Ömer (r.a.) valilerin kapısına gider ve sonra içeri girmeden geri dönerdi. Kendisine,
“Niçin geri döndün? Yanlarına girsen belki nasihatlerinden ve mübarek sözlerinden istifade ederlerdi” diyenlere, İbn Ömer (r.a.),
“Evet, konuşursam onlar beni olduğumdan başka zannederler. Susarsam günahkâr olurum korkusu ile girmeden geri dönmeyi tercih ettim” demiştir.65
59 Mâide 5/105.
60 Tirmizî, Fiten, 8; ibn Mâce, Fiten, 20 (nr. 4005); ibn Hibbân, es-Sahîh, nr. 305; Tebrîzî, MişkâtüI-Mesâbih, nr. 5142.
61 Tirmizî, Tefsîr, 6; Tebrîzî, Mi5kâtül-Mesâbih, nr. 5144.
62 Taberânî, el-Mu’cemü’I-Kebîr, nr. 9072.
63 Gazâlî, İhyâ, 2/1202; Şa’rânî, Tenbîhü’I-Mujterrîn, s. 404; Levâkthut-Envâri’l-Kudsiyye, s. 800.
64 Şa’rânî, Tenbîhü’I-Mujterrîn, s. 405; Gazâlî, İhyâ, 2/1202.
65 Gazâlî, İhyâ, 2/1201.
Edep Ya Hu 2 – Siraceddin Önlüer
Hz.. Ebû Bekir (r.a.) bir hutbesinde,
“Ey iman edenler, siz kendinizi islah etmeye bakın. Siz doğru yolda giderseniz, yolunu şaşırmış kimselerin zararı size dokunmaz”59 âyet-i celilesini okudu ve şöyle dedi:
“Sizler bu âyeti asıl mânasının dışında anlıyor ve yorumluyorsunuz? Halbuki ben Resûl-i Ekrem’in (s.a.v) şöyle buyurduğunu işittim:
Bir toplum içinde kötülük yapanları düzeltebilecek kimseler varken buna susarlarsa Allah Teâlâ’nın hepsine birden azap göndermesi pek yakındır.” 60
Salebe el-Huşenî (r.a.) Resûl-i Ekrem’e (s.a.v) bu âyetin tefsirinden sorduğunda şöyle buyurmuştur:
“Yâ Ebû Salebe, iyilikleri emret, kötülüklerden vazgeçirmeye çalış. Ne zaman ki aşırı derecede cimrilik hâkim olur, nefislerin arzusu peşinden gidilir, dünya âhiret üzerine tercih edilir, herkes kendi görüşünü beğenir, kimse kimseyi tanımaz bir hale gelirse o zaman insanlardan vazgeç ve kendine bak. Önünüzde çok karanlık (ve karışık) günler vardır. O günlerde benim sünnetime sarılanlara, sizlerin bugün aldığınız mükâfatın elli misli vardır.”
Ashâb-ı kirâm, o zamandaki bir insanın mı yoksa kendi zamanlarındaki birinin mi elli kat sevabını alacağını sorunca Resûl-i Ekrem (s.a.v),
“Hayır, sizden birinin aldığı sevabın elli katını alır. Çünkü siz bugün iyilikierde kendinize yardımcı bulursunuz, fakat onlar bulamazlar”61 buyurdu.
Sahâbeden ibn Mesud’a (r.a.) yukarıdaki âyetin tefsirinden sorulunca şöyle demiştir:
“Daha âyette anlatılan zaman gelmedi. Çünkü siz şimdi iyiliği emrediyor, kötü işlerden sakındırıyorsunuz. Bir zaman gelecek ki iyiliği emrettiğiniz zaman yadırganacaksınız. İşte o vakit, bu âyetin hükmü ile amel ederseniz hidayet üzere olursunuz ve başkasının sapıklıkta olması size zarar vermez.” 62
Hz. Ali de (r.a.) şöyle demiştir: “Öyle bir zaman gelecek ki o devirde kötülüğü menedenler insanların onda birinden daha az olacak, sonra bu kadarı bulunmayacak, öyle ki kötü işlere tepki gösteren kimse kalmayacak.”
Süfyân-ı Sevrî (k.s) önceleri sokağa çıkarak iyiliği emreder kötülükten de sakındırırken sonraları bu işi bırakmıştır. Kendisine bunun sebebi sorulduğunda şu cevabı vermiştir:
“Dinde bir gedik açılmıştı, onu kapatmaya çalışıyorduk, şimdi ise bu gedik iyice açıldı, denizin suyu taştı, bilmem ki onu kim engelleyebilir?” 63
Fudayl b. İyâza, “İyiliği emredip kötülükten menedemez misin?” denilince şu cevabı vermiştir: “Bunu yaptığım takdirde sıkıntıya düşerek buna sabır gösteremem, kızıp bu görevi yaptığım için pişmanlık duyarım, diye korkuyorum.” 64
Abdullah b. Ömer (r.a.) valilerin kapısına gider ve sonra içeri girmeden geri dönerdi. Kendisine,
“Niçin geri döndün? Yanlarına girsen belki nasihatlerinden ve mübarek sözlerinden istifade ederlerdi” diyenlere, İbn Ömer (r.a.),
“Evet, konuşursam onlar beni olduğumdan başka zannederler. Susarsam günahkâr olurum korkusu ile girmeden geri dönmeyi tercih ettim” demiştir.65
59 Mâide 5/105.
60 Tirmizî, Fiten, 8; ibn Mâce, Fiten, 20 (nr. 4005); ibn Hibbân, es-Sahîh, nr. 305; Tebrîzî, MişkâtüI-Mesâbih, nr. 5142.
61 Tirmizî, Tefsîr, 6; Tebrîzî, Mi5kâtül-Mesâbih, nr. 5144.
62 Taberânî, el-Mu’cemü’I-Kebîr, nr. 9072.
63 Gazâlî, İhyâ, 2/1202; Şa’rânî, Tenbîhü’I-Mujterrîn, s. 404; Levâkthut-Envâri’l-Kudsiyye, s. 800.
64 Şa’rânî, Tenbîhü’I-Mujterrîn, s. 405; Gazâlî, İhyâ, 2/1202.
65 Gazâlî, İhyâ, 2/1201.
Edep Ya Hu 2 – Siraceddin Önlüer
