Cehennem konusunda, bugüne kadar ileri sürülmüş ve günümüzde de sürülmeye devam eden pek çok Kuran dışı iddia mevcuttur. Bu iddiaların Kuran gerçeklerinden ayrıldığı hususlar, aşağıdaki beş soruya getirdikleri açıklamalar çerçevesinde toplanabilir:
- Herkes cehenneme girecek mi?
- Günahkâr Müslümanların ahiretteki hâli nice olacak?
- Cennet ve cehennem ebedî midir?
- Cehennem ebedî ama azap süreli midir?
- İyi insan olarak bilinip de Müslüman olmayan bazılarının ahirette hâli nasıl olacak?
Bu başlıklar altında yapılacak bir tahlil, bizim düşüncemize göre hem cehennem konusunun temel meselelerini ortaya koyacak hem de hurafelerle bulandırılmış zihinlerde gerekli temizliği yapacaktır.
Herkes cehenneme girecek mi?
Hurafelerde, imanlı imansız herkesin, hatta peygamberlerin bile önce cehenneme uğrayacağı, daha sonra cennete gideceği yolunda iddialar ortaya atılmış ve bu zum a da Meryem suresinin 71. ayeti malzeme yapılmıştır:
Meryem; 6872: Rabbine ant olsun ki; onları da, şeytanları da mutlaka haşredeceğiz. Sonra hepsini dizleri üzerine çökmüş hâlde CEHENNEMİN ÇEVRESİNDE hazır bulunduracağız.
Sonra her gruptan, Rahmana karşı kafa tutmada daha şiddetli davrananlar kimlerse, onları ayıracağız.
Elbette ki Biz, oraya girmeye kimlerin daha lâyık olduğunu herkesten iyi biliriz.
İçinizden ORAYA uğramayacak hiç kimse yoktur. Bu, Rabbin üzerinde kesinleşmiş bir hükümdür.
Sonra biz, korunup sakınanları kurtarırız. Zalimleri de ORADA dizleri üzerine çökmüş hâlde bırakacağız.
Görüldüğü gibi, yer aldığı pasaj bütünlüğü içinde verdiğimiz Meryem suresinin 71. ayetinden, herkesin cehenneme gireceği anlamının çıkartılması kesinlikle mümkün değildir. Çünkü 68. ayette herkesin toplanmaya gideceği yer cehennem olarak değil, cehennemin çevresi olarak bildirilmiştir. Ayrıca, herkesin diz üstünde bulundurulacağı bu yerde (cehennemin çevresinde) sadece zalimlerin bırakılacağı, müttekilerin ise oradan kurtarılacağı hususuna dikkat edilirse, konunun hiç de hurafelerde anlatıldığı gibi topluca cehenneme giriş şeklinde cereyan etmeyeceği hemen anlaşılmaktadır. Peki, ayetler bu kadar açıkken, anlamlar nasıl bu kadar çarpıtılmaktadır?
Bu durumun kaynağı hiç şüphesiz ki, boş durmayan İslâm düşmanları ve Müslümanlar arasında da çok sayıda bulunan Samiri lerdir. Ama bu durumun yaygınlaşmasının kabahati ise, İslâm düşmanlarının ve Samiri lerin yalanlarını, Kuran ayetleriyle doğrulamadan ve akıl ile sorgulamadan kabul eden Müslümanlarda aranmalıdır.
Bu konudaki sapmanın oluşmasında bize göre üç türlü gayret rol oynamıştır:
- Meryem suresinin 71. ayeti, siyak ve sibakından koparılmıştır.
- Ayette geçen varidüha ifadesindeki ha zamiri cehennem e irca edilmiş, yani cehennem sözcüğüne işareten gönderme yapılmıştır.
- Her hurafede olduğu gibi birçok aslı astarı olmayan rivayet uydurulmak suretiyle, yukarıda söylediğimiz gayretler desteklenmiştir.
Oysa herkes tarafından gayet iyi bilinir ki; bir cümle, içinde bulunduğu pasajdan, paragraftan ayrı olarak değerlendirilirse pasajdaki anlam bütünlüğü bozulur ve böyle bir durumda yanlış anlaşılmalar kaçınılmaz olur. Bu kural, bütün metinler için geçerliyken ve ayetlerden yanlış manalar çıkartılmaması için özellikle Kuranda titizlikle uygulanması gerekirken ihmal ediliyorsa, bize göre bu, Müslümanların büyük bir zaafı veya birilerinin art niyetinden başka bir şey değildir.
Diğer taraftan, her dil için geçerli olan ve yine herkes tarafından iyi bilinen bir kuraldır ki, bir cümlede bulunan zamirin kime dönük olduğu, yani o zamirin mercii, zamirden önce lâfzen, manen veya hükmen mezkûr olmalıdır. Bu kural doğrultusunda 71. ayette bulunan ha zamirinin mercii olarak gösterilen cehennem sözcüğü, ayette müstakil olarak değil, isim tamlaması hâlinde (muzaf, muzafün ileyh), havle cehennem (cehennemin çevresi) şeklinde yer almıştır. Bu durumda zamirin merciinin, isim tamlamasının tamamı olması mecburiyeti vardır ve dolayısıyla da zamirin mercii; cehennemin çevresi dir. Başka bir ifade ile, insanların diz üstü çökmüş vaziyette hazır bulundurulacağı ve bazılarının bu durumda bırakılacağı yer, cehennem değil, cehennemin çevresi dir. Fakat bu basit kuralı ihmal ederek zamirin merciini cehennem olarak gösteren tefsircilerin yapmış oldukları hatayı, aşağıdaki ayetler gün gibi ortaya çıkarmıştır:
Enbiya; 101, 102: Tarafımızdan kendilerine güzellik hazırlananlara gelince, bunlar cehennemden uzaklaştırılmışlardır.
Onun uğultusunu duymazlar. Onlar, gönüllerinin istediği şeyler içinde sürekli yaşayacaklardır.
Neml; 89: İyilik ve güzellik getirene, getirdiğinden daha hayırlısı vardır. Onlar o gün korkudan güvene çıkmışlardır.
Herkesin cehenneme sokulması şeklinde yapılan çarpıtmalar, peygamberlerin (özellikle peygamberimizin) de cehenneme girmesi gerektiği sonucunu ortaya çıkarınca, bu uydurmacılar ne yapacaklarını iyice şaşırmışlar, hatalarından dönmek için nasıl bir çıkış yolu bulacaklarını bilememişler ve içinde bulundukları şaşkınlıkla bin bir türlü saçma sapan, mide bulandıran fikirler üretmişlerdir. Bazısı müminlerin cehenneme girmesinde hikmet aramış, bazısı ateşsiz cehennem ve yakmayan ateş icat etmiş, bazısı cehennemin içine tünel koymuş, bazısı da cehennemin üstüne köprü kurmuş olan bu kişiler, tabiî ki meseleye bir çözüm üretememişler ve işin sonunda kelimenin tam anlamıyla havlu atmışlardır.
Bu konudaki rivayetler ise, meselâ İbn-i Abbastan birbirini tutmaz tam on yedi tane, peygamberimizin eşi Hafsadan yine birbirini tutmaz dört tane ve daha niceleri, değişik kitaplarda (İbn-i Kesirde hepsi mevcut) yer almıştır.
Bu konuyu anlamak için, hayalî safsatalar yerine tafsilâtlı ve apaçık olan kitabımıza bakmak ve bas anıyla cennet veya cehenneme giriş arasındaki dönemi, yani mahşeri ve mahşerde yaşananları göz önünde bulundurmak yeterlidir. Çünkü konu Kuranda, insanların daha iyi anlamasını sağlamak için birçoğu temsilen canlandırılmış sahneler hâlinde pek çok ayette açıklanmıştır: Âl-i Imran; 9, Nisa; 172175, Enâm; 94, Arâf; 69, Yunus; 45, İbrahim; 49, 50, Hicr; 25, Nahl; 8489, İsra; 71, Kehf; 47, 48, 98, 99, Meryem; 6872, 9395, Ta Ha; 108, Enbiya; 101103, Sebe; 4045, Yasin; 5154, Zümer; 31, 6875, Fussılet; 1925, Duhan; 4042, Casiye; 2832, Kaf; 2035, Teğabün; 9, 10, Hakkah; 1339, Kıyamet; 1015, Mürselat; 150, Nebe; 1840, Zelzele; 6.
Siyak ve sibakından koparılan Meryem suresinin 71. ayetinin içinde bulunduğu paragraf (6872. ayetler), yukarıdaki ayetler ışığında değerlendirildiğinde görülmektedir ki; peygamberler de dâhil olmak üzere hiçbir insan istisna edilmeden herkes, hesap vermek için haşr mahallinde toplanacaktır. Bu toplanma, Allah tarafından hatmen makzıyyen (kesin, son, değişmez) bir karar olarak uygulanacaktır. Toplanma yeri ise havl-i cehennem (cehennemin çevresi) dir. Ama burası girilecek bir yer değil, gidilecek bir yerdir. Burası aynı zamanda, sorgu sualden sonraki ayrışmaya göre cennete veya cehenneme yapılacak sevk yeridir.
Herkes cehenneme girecek mi? sorusuna evet cevabı üreten uydurmacılar, bütün insanların önce dünyada işlemiş oldukları günahları sebebi ile cehenneme atılacaklarını ve orada belli bir zaman azap çektikten sonra günahlarından arınmış olarak cennete gideceklerini iddia etmişlerdir. Kurana ters ve Yahudi zihniyetine denk olan bu iddia da, maalesef dirayetsiz tefsirciler, mealciler ve kendinden öncekilerden kopya çekmeye alışmış olan (haybeci) ulema tarafından, yine aslı astarı olmayan rivayetlerle desteklenerek topluma dayatılmış ve bir inanç hâlinde yerleştirilmiştir. Oysa itikatta zanna yer yoktur. Şekk üzerine yakin bina edilemeyeceği için, Kurandan onay almayan bir fikir, itikat olarak sahiplenilmez. Nitekim cehenneme kimlerin niçin gidecekleri Kuranda açık seçik belirtilmiş ve bunlar değişik nitelikleriyle de tanıtılmıştır. Meselâ; azgınlar, zalimler, hüsrana uğrayanlar, Hakka karşı duranlar, sapık ve kâfir atalarının izinden gidenler, doğru yoldan sapanlar, sapık yalancılar, Allahın yolunu değiştirmek isteyenler, Allah yolundan men edenler, Allaha ve elçisine karşı gelenler, gönderilen kitap ve peygamberleri yalanlayanlar, Allaha karşı yalan uyduranlar, ahireti inkâr edenler, ayetleri inkâr eden ve onlara karşı büyüklük taslayanlar, ayetleri yalan yayanlar, kıyameti yalanlayanlar, cehennemi yalanlayanlar, hesap gününü inkâr edenler, hesaba çekileceğini ummayanlar, haddi aşanlar ve Rabblerine inanmayanlar, namaz kılanlardan olmayanlar, sefahate dalanlar, malın mülkün kendisini ebedî kılacağını sananlar, büyüklük taslayanlar, yalnız kendini güçlü ve değerli sananlar, yeniden dirilmeyi inkâr edenler, şirk koşanlar, putlara tapanlar, ahiret hayatından şüphe edenler, ilâhlık iddia edenler, Allaha kulluğa tenezzül etmeyenler& cehenneme girecekler arasındadır. Bu listeye bakıldığında, cehenneme herkesin girmeyeceği, girecek olanların sadece kâfirler ve müşrikler olduğu hemen görülmektedir. Zaten aşağıdaki ayetler de konuyu net olarak ortaya koymaktadır:
Ta Ha; 48: Doğrusu bize vahyedildi ki, azap, yalanlayıp sırt çevirenindir.
Nahl; 27: ... İşte bugün rezalet ve kötülük inkâr edenlere aittir.
Günahkâr Müslümanların ahiretteki hâli nice olacak?
Yüce Allah, tövbe etmemizi emrederek bizlere tövbe kapılarını açmış ve cahillikle günah işlemiş kimseleri affedeceğini bildirmiştir. Yani, bir adı da Tevvab (tövbeleri çokça kabul eden) olan Rabbimiz, günahkâr Müslümanları affedecek, onları cehenneme atmayacaktır:
Ankebut; 17: Elif, Lâm, Mim.
İnsanlar, sınanmadan, yalnızca inanıyoruz demeleriyle bırakılacaklarını mı sanıyorlar?
Oysa Biz, hiç kuşkusuz, bunlardan öncekileri de sınamıştık. Öyleyse Allah, elbette gerçeği söyleyenleri bilir ve hiç kuşkusuz yalancıları da bilir.
Yoksa kötülük yapanlar, Bizden kaçabileceklerini mi sanıyorlar? Karar verdikleri şey, ne kötüdür!
Kim Allaha kavuşmayı umuyorsa, evet, Allahın belirlediği zaman yoldadır. O duyandır, bilendir.
Ve kim savaşırsa, ancak kendisi için savaşır. Evet, Allah, gerçekten dünyalara karşı zengindir.
Ve inanan ve iyi işler yapanlara gelince, onların kötülüklerini, elbette sileceğiz ve onlara yaptıklarının daha güzeli ile karşılık vereceğiz.
Günah işleyen herkesin (Müslümanlar dâhil) önce cehennemde günahlarının cezasını çekecekleri, sonra da cennete gönderilecekleri yolundaki, Kurandan onay alması mümkün olmayan rivayetler haber-i vahit türündedirler ve bu sebeple usul-u din konusunda delil sayılamazlar. Dolayısıyla, yukarıda da söylediğimiz gibi cehenneme sadece müşrikler, kâfirler girecektir.
- Herkes cehenneme girecek mi?
- Günahkâr Müslümanların ahiretteki hâli nice olacak?
- Cennet ve cehennem ebedî midir?
- Cehennem ebedî ama azap süreli midir?
- İyi insan olarak bilinip de Müslüman olmayan bazılarının ahirette hâli nasıl olacak?
Bu başlıklar altında yapılacak bir tahlil, bizim düşüncemize göre hem cehennem konusunun temel meselelerini ortaya koyacak hem de hurafelerle bulandırılmış zihinlerde gerekli temizliği yapacaktır.
Herkes cehenneme girecek mi?
Hurafelerde, imanlı imansız herkesin, hatta peygamberlerin bile önce cehenneme uğrayacağı, daha sonra cennete gideceği yolunda iddialar ortaya atılmış ve bu zum a da Meryem suresinin 71. ayeti malzeme yapılmıştır:
Meryem; 6872: Rabbine ant olsun ki; onları da, şeytanları da mutlaka haşredeceğiz. Sonra hepsini dizleri üzerine çökmüş hâlde CEHENNEMİN ÇEVRESİNDE hazır bulunduracağız.
Sonra her gruptan, Rahmana karşı kafa tutmada daha şiddetli davrananlar kimlerse, onları ayıracağız.
Elbette ki Biz, oraya girmeye kimlerin daha lâyık olduğunu herkesten iyi biliriz.
İçinizden ORAYA uğramayacak hiç kimse yoktur. Bu, Rabbin üzerinde kesinleşmiş bir hükümdür.
Sonra biz, korunup sakınanları kurtarırız. Zalimleri de ORADA dizleri üzerine çökmüş hâlde bırakacağız.
Görüldüğü gibi, yer aldığı pasaj bütünlüğü içinde verdiğimiz Meryem suresinin 71. ayetinden, herkesin cehenneme gireceği anlamının çıkartılması kesinlikle mümkün değildir. Çünkü 68. ayette herkesin toplanmaya gideceği yer cehennem olarak değil, cehennemin çevresi olarak bildirilmiştir. Ayrıca, herkesin diz üstünde bulundurulacağı bu yerde (cehennemin çevresinde) sadece zalimlerin bırakılacağı, müttekilerin ise oradan kurtarılacağı hususuna dikkat edilirse, konunun hiç de hurafelerde anlatıldığı gibi topluca cehenneme giriş şeklinde cereyan etmeyeceği hemen anlaşılmaktadır. Peki, ayetler bu kadar açıkken, anlamlar nasıl bu kadar çarpıtılmaktadır?
Bu durumun kaynağı hiç şüphesiz ki, boş durmayan İslâm düşmanları ve Müslümanlar arasında da çok sayıda bulunan Samiri lerdir. Ama bu durumun yaygınlaşmasının kabahati ise, İslâm düşmanlarının ve Samiri lerin yalanlarını, Kuran ayetleriyle doğrulamadan ve akıl ile sorgulamadan kabul eden Müslümanlarda aranmalıdır.
Bu konudaki sapmanın oluşmasında bize göre üç türlü gayret rol oynamıştır:
- Meryem suresinin 71. ayeti, siyak ve sibakından koparılmıştır.
- Ayette geçen varidüha ifadesindeki ha zamiri cehennem e irca edilmiş, yani cehennem sözcüğüne işareten gönderme yapılmıştır.
- Her hurafede olduğu gibi birçok aslı astarı olmayan rivayet uydurulmak suretiyle, yukarıda söylediğimiz gayretler desteklenmiştir.
Oysa herkes tarafından gayet iyi bilinir ki; bir cümle, içinde bulunduğu pasajdan, paragraftan ayrı olarak değerlendirilirse pasajdaki anlam bütünlüğü bozulur ve böyle bir durumda yanlış anlaşılmalar kaçınılmaz olur. Bu kural, bütün metinler için geçerliyken ve ayetlerden yanlış manalar çıkartılmaması için özellikle Kuranda titizlikle uygulanması gerekirken ihmal ediliyorsa, bize göre bu, Müslümanların büyük bir zaafı veya birilerinin art niyetinden başka bir şey değildir.
Diğer taraftan, her dil için geçerli olan ve yine herkes tarafından iyi bilinen bir kuraldır ki, bir cümlede bulunan zamirin kime dönük olduğu, yani o zamirin mercii, zamirden önce lâfzen, manen veya hükmen mezkûr olmalıdır. Bu kural doğrultusunda 71. ayette bulunan ha zamirinin mercii olarak gösterilen cehennem sözcüğü, ayette müstakil olarak değil, isim tamlaması hâlinde (muzaf, muzafün ileyh), havle cehennem (cehennemin çevresi) şeklinde yer almıştır. Bu durumda zamirin merciinin, isim tamlamasının tamamı olması mecburiyeti vardır ve dolayısıyla da zamirin mercii; cehennemin çevresi dir. Başka bir ifade ile, insanların diz üstü çökmüş vaziyette hazır bulundurulacağı ve bazılarının bu durumda bırakılacağı yer, cehennem değil, cehennemin çevresi dir. Fakat bu basit kuralı ihmal ederek zamirin merciini cehennem olarak gösteren tefsircilerin yapmış oldukları hatayı, aşağıdaki ayetler gün gibi ortaya çıkarmıştır:
Enbiya; 101, 102: Tarafımızdan kendilerine güzellik hazırlananlara gelince, bunlar cehennemden uzaklaştırılmışlardır.
Onun uğultusunu duymazlar. Onlar, gönüllerinin istediği şeyler içinde sürekli yaşayacaklardır.
Neml; 89: İyilik ve güzellik getirene, getirdiğinden daha hayırlısı vardır. Onlar o gün korkudan güvene çıkmışlardır.
Herkesin cehenneme sokulması şeklinde yapılan çarpıtmalar, peygamberlerin (özellikle peygamberimizin) de cehenneme girmesi gerektiği sonucunu ortaya çıkarınca, bu uydurmacılar ne yapacaklarını iyice şaşırmışlar, hatalarından dönmek için nasıl bir çıkış yolu bulacaklarını bilememişler ve içinde bulundukları şaşkınlıkla bin bir türlü saçma sapan, mide bulandıran fikirler üretmişlerdir. Bazısı müminlerin cehenneme girmesinde hikmet aramış, bazısı ateşsiz cehennem ve yakmayan ateş icat etmiş, bazısı cehennemin içine tünel koymuş, bazısı da cehennemin üstüne köprü kurmuş olan bu kişiler, tabiî ki meseleye bir çözüm üretememişler ve işin sonunda kelimenin tam anlamıyla havlu atmışlardır.
Bu konudaki rivayetler ise, meselâ İbn-i Abbastan birbirini tutmaz tam on yedi tane, peygamberimizin eşi Hafsadan yine birbirini tutmaz dört tane ve daha niceleri, değişik kitaplarda (İbn-i Kesirde hepsi mevcut) yer almıştır.
Bu konuyu anlamak için, hayalî safsatalar yerine tafsilâtlı ve apaçık olan kitabımıza bakmak ve bas anıyla cennet veya cehenneme giriş arasındaki dönemi, yani mahşeri ve mahşerde yaşananları göz önünde bulundurmak yeterlidir. Çünkü konu Kuranda, insanların daha iyi anlamasını sağlamak için birçoğu temsilen canlandırılmış sahneler hâlinde pek çok ayette açıklanmıştır: Âl-i Imran; 9, Nisa; 172175, Enâm; 94, Arâf; 69, Yunus; 45, İbrahim; 49, 50, Hicr; 25, Nahl; 8489, İsra; 71, Kehf; 47, 48, 98, 99, Meryem; 6872, 9395, Ta Ha; 108, Enbiya; 101103, Sebe; 4045, Yasin; 5154, Zümer; 31, 6875, Fussılet; 1925, Duhan; 4042, Casiye; 2832, Kaf; 2035, Teğabün; 9, 10, Hakkah; 1339, Kıyamet; 1015, Mürselat; 150, Nebe; 1840, Zelzele; 6.
Siyak ve sibakından koparılan Meryem suresinin 71. ayetinin içinde bulunduğu paragraf (6872. ayetler), yukarıdaki ayetler ışığında değerlendirildiğinde görülmektedir ki; peygamberler de dâhil olmak üzere hiçbir insan istisna edilmeden herkes, hesap vermek için haşr mahallinde toplanacaktır. Bu toplanma, Allah tarafından hatmen makzıyyen (kesin, son, değişmez) bir karar olarak uygulanacaktır. Toplanma yeri ise havl-i cehennem (cehennemin çevresi) dir. Ama burası girilecek bir yer değil, gidilecek bir yerdir. Burası aynı zamanda, sorgu sualden sonraki ayrışmaya göre cennete veya cehenneme yapılacak sevk yeridir.
Herkes cehenneme girecek mi? sorusuna evet cevabı üreten uydurmacılar, bütün insanların önce dünyada işlemiş oldukları günahları sebebi ile cehenneme atılacaklarını ve orada belli bir zaman azap çektikten sonra günahlarından arınmış olarak cennete gideceklerini iddia etmişlerdir. Kurana ters ve Yahudi zihniyetine denk olan bu iddia da, maalesef dirayetsiz tefsirciler, mealciler ve kendinden öncekilerden kopya çekmeye alışmış olan (haybeci) ulema tarafından, yine aslı astarı olmayan rivayetlerle desteklenerek topluma dayatılmış ve bir inanç hâlinde yerleştirilmiştir. Oysa itikatta zanna yer yoktur. Şekk üzerine yakin bina edilemeyeceği için, Kurandan onay almayan bir fikir, itikat olarak sahiplenilmez. Nitekim cehenneme kimlerin niçin gidecekleri Kuranda açık seçik belirtilmiş ve bunlar değişik nitelikleriyle de tanıtılmıştır. Meselâ; azgınlar, zalimler, hüsrana uğrayanlar, Hakka karşı duranlar, sapık ve kâfir atalarının izinden gidenler, doğru yoldan sapanlar, sapık yalancılar, Allahın yolunu değiştirmek isteyenler, Allah yolundan men edenler, Allaha ve elçisine karşı gelenler, gönderilen kitap ve peygamberleri yalanlayanlar, Allaha karşı yalan uyduranlar, ahireti inkâr edenler, ayetleri inkâr eden ve onlara karşı büyüklük taslayanlar, ayetleri yalan yayanlar, kıyameti yalanlayanlar, cehennemi yalanlayanlar, hesap gününü inkâr edenler, hesaba çekileceğini ummayanlar, haddi aşanlar ve Rabblerine inanmayanlar, namaz kılanlardan olmayanlar, sefahate dalanlar, malın mülkün kendisini ebedî kılacağını sananlar, büyüklük taslayanlar, yalnız kendini güçlü ve değerli sananlar, yeniden dirilmeyi inkâr edenler, şirk koşanlar, putlara tapanlar, ahiret hayatından şüphe edenler, ilâhlık iddia edenler, Allaha kulluğa tenezzül etmeyenler& cehenneme girecekler arasındadır. Bu listeye bakıldığında, cehenneme herkesin girmeyeceği, girecek olanların sadece kâfirler ve müşrikler olduğu hemen görülmektedir. Zaten aşağıdaki ayetler de konuyu net olarak ortaya koymaktadır:
Ta Ha; 48: Doğrusu bize vahyedildi ki, azap, yalanlayıp sırt çevirenindir.
Nahl; 27: ... İşte bugün rezalet ve kötülük inkâr edenlere aittir.
Günahkâr Müslümanların ahiretteki hâli nice olacak?
Yüce Allah, tövbe etmemizi emrederek bizlere tövbe kapılarını açmış ve cahillikle günah işlemiş kimseleri affedeceğini bildirmiştir. Yani, bir adı da Tevvab (tövbeleri çokça kabul eden) olan Rabbimiz, günahkâr Müslümanları affedecek, onları cehenneme atmayacaktır:
Ankebut; 17: Elif, Lâm, Mim.
İnsanlar, sınanmadan, yalnızca inanıyoruz demeleriyle bırakılacaklarını mı sanıyorlar?
Oysa Biz, hiç kuşkusuz, bunlardan öncekileri de sınamıştık. Öyleyse Allah, elbette gerçeği söyleyenleri bilir ve hiç kuşkusuz yalancıları da bilir.
Yoksa kötülük yapanlar, Bizden kaçabileceklerini mi sanıyorlar? Karar verdikleri şey, ne kötüdür!
Kim Allaha kavuşmayı umuyorsa, evet, Allahın belirlediği zaman yoldadır. O duyandır, bilendir.
Ve kim savaşırsa, ancak kendisi için savaşır. Evet, Allah, gerçekten dünyalara karşı zengindir.
Ve inanan ve iyi işler yapanlara gelince, onların kötülüklerini, elbette sileceğiz ve onlara yaptıklarının daha güzeli ile karşılık vereceğiz.
Günah işleyen herkesin (Müslümanlar dâhil) önce cehennemde günahlarının cezasını çekecekleri, sonra da cennete gönderilecekleri yolundaki, Kurandan onay alması mümkün olmayan rivayetler haber-i vahit türündedirler ve bu sebeple usul-u din konusunda delil sayılamazlar. Dolayısıyla, yukarıda da söylediğimiz gibi cehenneme sadece müşrikler, kâfirler girecektir.
