Allahu Teâlâ’nın en ilginç sanat eserlerinden biri olan nefis, nasıl bir varlık iddiasına sahiptir? Niçin benlik iddia eder? Evvela şunu iyi bilmek gerekir ki nefis hem iyiliğe hem de kötülüğe yetenekli olarak yaratılmıştır. Fakat dünyaya ilk geliş hali (erişkinlerde) kötülüğü istemek üzerinedir.
‘Adem’ denilen bir maddeden yaratılmıştır. ‘Adem’ eski kitaplarımızda ‘yokluk/hiçlik’ manasında kullanılmıştır. Fakat İmam-ı Rabbani Hazretlerinin ve Bediüzzaman Hazretlerinin eserlerinden anladığımız kadarıyla ‘adem’ mutlak yokluk değil, bir tür ‘yarı-yokluk’tur.
Bu ‘yarı-yokluk’ özelliğindeki nefis; kendi başına bir varlığa sahip olmadığı halde, varlık hissiyle (vehmiyle) dopdoludur. Bu yüzden de içine hapsedildiği/yerleştirildiği bedeni ve insanın diğer özelliklerini (duygular, zihin, zekâ vs.) hep kendisine izafe eder.
İşi gücü kuruntu yapmaktır. Yaradılışındaki hayal, vehim, öfke ve şehvet gibi özellikler (kuvve) sayesinde, sürekli bir şeyler üretir. (İmamı Gazali; İhya-u Ulumu’d Din)
İnsanın bütün iyi ve güzel yönlerini kendisine dayandırır; ‘ben çok zekiyim’, ‘ben güçlüyüm’ gibi… (Hiç düşünmez ki beni bu şekilde bir yaratan var.)
Bu basit konularla da yetinmez ‘bu resmi ben yaptım’, bu ‘fakiri ben doyurdum’ gibi kendi dışındaki unsurları da içine alacak kadar da genişletir. Daha da ileri gittiğinde, Firavun gibi “Ben sizin (doyuran/kollayan) en yüce rabbinizim!” (Naziat, 24) demek cüretkârlığında bile bulunabilir.
İşte, nefis böyle bir mahlûktur. Onun enaniyeti, egoistliği/benmerkezciliği fıtratındandır. Bu yüzden, kâmil manada Allahu Teâlâ’nın inayet edip rahmetiyle tecelli etmediği hiç kimse “Ben falan işi nefsimden yapmıyorum” veya “nefsimin şu işte bir payı yoktur” dememelidir. İnsan her şeyi nefsiyle beraber yaptığına göre, demek ki nefsi yaptığı her işten pay sahibidir.
Bu yüzden hakiki ihlâsa, ancak Allahu Teâlâ’nın özel kulları layık olabilmektedir. Onlar da büyük bir tehlike içerisindedirler. Zira üzerlerindeki ilahi yardım bir an kesilse nefislerine güç yetirmeleri çok zorlaşır. Bu yüzden hadisi şerifte “Ya Hayyu, Ya Kayyum! Senin rahmetine sığınıyorum, her halimi ıslah eyle ve beni bir an dahi nefsimle baş başa bırakma” diye dua etmemiz tavsiye edilmiştir.
‘Adem’ denilen bir maddeden yaratılmıştır. ‘Adem’ eski kitaplarımızda ‘yokluk/hiçlik’ manasında kullanılmıştır. Fakat İmam-ı Rabbani Hazretlerinin ve Bediüzzaman Hazretlerinin eserlerinden anladığımız kadarıyla ‘adem’ mutlak yokluk değil, bir tür ‘yarı-yokluk’tur.
Bu ‘yarı-yokluk’ özelliğindeki nefis; kendi başına bir varlığa sahip olmadığı halde, varlık hissiyle (vehmiyle) dopdoludur. Bu yüzden de içine hapsedildiği/yerleştirildiği bedeni ve insanın diğer özelliklerini (duygular, zihin, zekâ vs.) hep kendisine izafe eder.
İşi gücü kuruntu yapmaktır. Yaradılışındaki hayal, vehim, öfke ve şehvet gibi özellikler (kuvve) sayesinde, sürekli bir şeyler üretir. (İmamı Gazali; İhya-u Ulumu’d Din)
İnsanın bütün iyi ve güzel yönlerini kendisine dayandırır; ‘ben çok zekiyim’, ‘ben güçlüyüm’ gibi… (Hiç düşünmez ki beni bu şekilde bir yaratan var.)
Bu basit konularla da yetinmez ‘bu resmi ben yaptım’, bu ‘fakiri ben doyurdum’ gibi kendi dışındaki unsurları da içine alacak kadar da genişletir. Daha da ileri gittiğinde, Firavun gibi “Ben sizin (doyuran/kollayan) en yüce rabbinizim!” (Naziat, 24) demek cüretkârlığında bile bulunabilir.
İşte, nefis böyle bir mahlûktur. Onun enaniyeti, egoistliği/benmerkezciliği fıtratındandır. Bu yüzden, kâmil manada Allahu Teâlâ’nın inayet edip rahmetiyle tecelli etmediği hiç kimse “Ben falan işi nefsimden yapmıyorum” veya “nefsimin şu işte bir payı yoktur” dememelidir. İnsan her şeyi nefsiyle beraber yaptığına göre, demek ki nefsi yaptığı her işten pay sahibidir.
Bu yüzden hakiki ihlâsa, ancak Allahu Teâlâ’nın özel kulları layık olabilmektedir. Onlar da büyük bir tehlike içerisindedirler. Zira üzerlerindeki ilahi yardım bir an kesilse nefislerine güç yetirmeleri çok zorlaşır. Bu yüzden hadisi şerifte “Ya Hayyu, Ya Kayyum! Senin rahmetine sığınıyorum, her halimi ıslah eyle ve beni bir an dahi nefsimle baş başa bırakma” diye dua etmemiz tavsiye edilmiştir.
GÜlistan Dergisi.
Son düzenleme:
