SALAT-Ü SELAM OKUMA
Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem üzerine salât-ü selâm okumak, en faziletli bir ibâdet, kulu Allah'ü Teâlâ'ya yakınlaştıran en büyük bir ameldir. Allah (c.c) salât-ü selâm okuyan kimsenin derecesini yükseltir, sevabını çoğaltır, günahlarını siler ve onu dünya ve âhirette mes'ud kılar.
Salât'ın manası, Allah'tan olursa rahmet ve mağfiret,
meleklerden olursa; istiğfâr,
kuldan olursa; duâ anlamına gelir.
Aziz ve Celil olan Rabb'ımız Kerim Kitabında bizlere şöyle emretmektedir:
''Gerçekten Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey îmân edenler! siz de O'na teslimiyetle salât ve selâm edin.'' (1)
Bu ilâhî emre göre, Peygamber aleyhisselam üzerine ömründe bir kere salât-ü selam okumak farzdır. Bu durumdaki emir kelime-i tevhid'e benzer. Onu bir kere söylemek, farzı yerine getirmek için yeterlidir.
Fakat, Onun şerefli ismi her zikredildiğinde veya her mecliste bir defa veyahut da, bir sayı ile sınırlandırılmaksızın salât-ü selâm'ı çokça yapmanın vâcibliği hakkındaki görüş ise; salât-ü selâm'ı okumaya teşvik eden, terkinden sakındıran hadis-i şeriflerle bir istidlâldır. Yani, bu konunun vâcib olmasını âlimler, hadis-i şeriflerden delil getirerek ortaya koymuşlardır. (2)
Büyük müfessir Elmalı Hamdi Yazır bu konuda adı geçen âyetin tefsirinde :'' Bu âyet gösterir ki Peygamber (aleyhisselama) salavât getirmek farzdır. Ancak tekrarına değinilmemiştir. Sahih olan budur ki; ismi (her) zikr olundukça vâcib olur,'' demiştir.
Hanefî mezhebine göre, Peygamber aleyhisselam'a ömründe bir kere salât okumak, farz; her zikr olunduğunda salât okumanın vâcib olması hakkında ise, mezhebin büyük imamlarından İmam Tahâvî ve İmam Kerhî ayrı ayrı görüş bildirmişlerdir.
Tahâvî yanında muhtâr olan, -Velev ki meclis bir olsa bile- Peygamber aleyhisselam'ın ismi şeriflerinin her zikredilişinde, vâcibliğin tekrar etmesidir. Bu görüşü Zâhidî, Müctebâ'da sahihlemiştir. Kirmânî, Eb-ül Leys'in mukaddemesinin şerhinde, Tahâvî'nin 'vâcibliğin tekrarı' görüşünü, kifayet yoluyla olmasıyla kayıtlamış ve:'' onlardan bazısı O'nun üzerine salât okursa diğerlerinden (salât'ın vacibliği) sâkıt olur. Çünkü; bazısının salâtiyle O'nun ta'zimi ve şerefinin izhârı için maksat hâsıl olmuş olur,'' demiştir.
Hanefi âlimlerinden bazıları ise, peygamber aleyhisselam'ın şerefli ismini bir mecliste pek çok defa işiten kimse için tilavet secdesi bahsinde açıklandığı gibi, bir defa salât getirmenin vâcib oduğuna hükmetmişler; fakat, salâtı tekrar etmenin mendup olduğunu ifade etmişlerdir. Bu görüş, Kâfî'de sahihlenmiştir. Bu konuda Hanefî mezhebinin görüşü müstehaplık olsa da, mezhepte itimad edilen görüş, Tahâvî'nin görüşüdür. (3)
Salât konusu fıkıh kitaplarımızda bu şekilde açıklanırken selâm konusu üzerinde fazlaca durulmamıştır. Bunun sebebi; 've sellimû' emrinin manası: '' O'nun hükmüne tam bir teslimiyetle teslim olun '' anlamına gelmesinden dolayıdır. Bu görüş Nihaye'de, Şeyh-ül İslâm Serahsî'nin Mebsut'undan nakledilmiştir. Kuhistânî ise, selâm'ın manasının: ''gerçek bir itaatle itaat edip, boyun eğmek,'' anlamına geldiğini ifade etmiş ve bu görüşü pek çoklarına nisbet etmiştir.
Büyük müfessir Kurtubî, El-Cami' Li Ahkâm-il Kur'an isimli tefsirinde ''Ve sellimû teslimen'' âyet-i kerimesini açıklarken, Kadı Ebû Bekir bin Bekîr'in: ''Bu âyet, Peygamber aleyhisselam hakkında indi ve Allah Ashâb-ı Kiram'ına, O'na selam vermelerini; aynı şekilde onlardan sonra (gelen ümmetine de) kabrini ziyaretlerinde ve işm-i şerifinin her anılışında selâm vermelerini emretti,'' sözünü naklettikten sonra, Nesâî'nin rivayet ettiği şu hadis-i şerifi, delil olarak getirmiştir. Abdullah bin Ebi Talha babasından rivayet etti ki:'' Bir gün Rasulullah sallallahü aleyhi vesellem yüzünde bir şevinç olduğu halde geldi. Kendisine: 'Yüzünde bir sevinç görüyoruz' dedik. Buyurdular ki: ' bana melek geldi ve şöyle dedi:'' Ey Muhammed! Rabbin diyor ki:'' Sana salavât okuyan herkese benim on rahmette bulunmam, selâm okuyan herkese de benim on selâm okumam sana (ikram olarak) yetmez mi?'' (4)
Kurtubî aynı âyetin tefsirinde şu hadis-i şerifleri de nakletmektedir. Muhammed bin Abd-ür Rahmân'dan, Rasulullah sallallahü aleyhi ve sellem buyurdular ki: '' Sizden bir kimse vefat ettiğim zaman bana selâm ederse, onun selâmı Cibril ile beraber bana gelir, Cibril: '' Ya Muhammed! Bu fülân oğlu fülân, sana selam ediyor,'' der. Ben de hemen:'' selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketi onun üzerine olsun,'' derim.
Nesâî Abdullah ibn-i Mes'ud'dan rivayet ediyor, dedi ki :'' Rasulullah sallallahü aleyhi ve sellem şöyle buyurdular :'' Yer yüzünde Allah'ın seyyah melekleri vardır. Onlar, ümmetimin selâmını (ânında) bana tebliğ ederler.'' Kuşeyrî (r.h) Rasulullah aleyhisselam'a selâm vermek: '' Selâmün aleyke '' demektir, demiştir. (5)
Peygamberimiz sallallahü aleyhi ve sellem üzerine salât-ü selâm okumak, en faziletli bir ibâdet, kulu Allah'ü Teâlâ'ya yakınlaştıran en büyük bir ameldir. Allah (c.c) salât-ü selâm okuyan kimsenin derecesini yükseltir, sevabını çoğaltır, günahlarını siler ve onu dünya ve âhirette mes'ud kılar.
Salât'ın manası, Allah'tan olursa rahmet ve mağfiret,
meleklerden olursa; istiğfâr,
kuldan olursa; duâ anlamına gelir.
Aziz ve Celil olan Rabb'ımız Kerim Kitabında bizlere şöyle emretmektedir:
''Gerçekten Allah ve melekleri Peygamber'e salât ederler. Ey îmân edenler! siz de O'na teslimiyetle salât ve selâm edin.'' (1)
Bu ilâhî emre göre, Peygamber aleyhisselam üzerine ömründe bir kere salât-ü selam okumak farzdır. Bu durumdaki emir kelime-i tevhid'e benzer. Onu bir kere söylemek, farzı yerine getirmek için yeterlidir.
Fakat, Onun şerefli ismi her zikredildiğinde veya her mecliste bir defa veyahut da, bir sayı ile sınırlandırılmaksızın salât-ü selâm'ı çokça yapmanın vâcibliği hakkındaki görüş ise; salât-ü selâm'ı okumaya teşvik eden, terkinden sakındıran hadis-i şeriflerle bir istidlâldır. Yani, bu konunun vâcib olmasını âlimler, hadis-i şeriflerden delil getirerek ortaya koymuşlardır. (2)
Büyük müfessir Elmalı Hamdi Yazır bu konuda adı geçen âyetin tefsirinde :'' Bu âyet gösterir ki Peygamber (aleyhisselama) salavât getirmek farzdır. Ancak tekrarına değinilmemiştir. Sahih olan budur ki; ismi (her) zikr olundukça vâcib olur,'' demiştir.
Hanefî mezhebine göre, Peygamber aleyhisselam'a ömründe bir kere salât okumak, farz; her zikr olunduğunda salât okumanın vâcib olması hakkında ise, mezhebin büyük imamlarından İmam Tahâvî ve İmam Kerhî ayrı ayrı görüş bildirmişlerdir.
Tahâvî yanında muhtâr olan, -Velev ki meclis bir olsa bile- Peygamber aleyhisselam'ın ismi şeriflerinin her zikredilişinde, vâcibliğin tekrar etmesidir. Bu görüşü Zâhidî, Müctebâ'da sahihlemiştir. Kirmânî, Eb-ül Leys'in mukaddemesinin şerhinde, Tahâvî'nin 'vâcibliğin tekrarı' görüşünü, kifayet yoluyla olmasıyla kayıtlamış ve:'' onlardan bazısı O'nun üzerine salât okursa diğerlerinden (salât'ın vacibliği) sâkıt olur. Çünkü; bazısının salâtiyle O'nun ta'zimi ve şerefinin izhârı için maksat hâsıl olmuş olur,'' demiştir.
Hanefi âlimlerinden bazıları ise, peygamber aleyhisselam'ın şerefli ismini bir mecliste pek çok defa işiten kimse için tilavet secdesi bahsinde açıklandığı gibi, bir defa salât getirmenin vâcib oduğuna hükmetmişler; fakat, salâtı tekrar etmenin mendup olduğunu ifade etmişlerdir. Bu görüş, Kâfî'de sahihlenmiştir. Bu konuda Hanefî mezhebinin görüşü müstehaplık olsa da, mezhepte itimad edilen görüş, Tahâvî'nin görüşüdür. (3)
Salât konusu fıkıh kitaplarımızda bu şekilde açıklanırken selâm konusu üzerinde fazlaca durulmamıştır. Bunun sebebi; 've sellimû' emrinin manası: '' O'nun hükmüne tam bir teslimiyetle teslim olun '' anlamına gelmesinden dolayıdır. Bu görüş Nihaye'de, Şeyh-ül İslâm Serahsî'nin Mebsut'undan nakledilmiştir. Kuhistânî ise, selâm'ın manasının: ''gerçek bir itaatle itaat edip, boyun eğmek,'' anlamına geldiğini ifade etmiş ve bu görüşü pek çoklarına nisbet etmiştir.
Büyük müfessir Kurtubî, El-Cami' Li Ahkâm-il Kur'an isimli tefsirinde ''Ve sellimû teslimen'' âyet-i kerimesini açıklarken, Kadı Ebû Bekir bin Bekîr'in: ''Bu âyet, Peygamber aleyhisselam hakkında indi ve Allah Ashâb-ı Kiram'ına, O'na selam vermelerini; aynı şekilde onlardan sonra (gelen ümmetine de) kabrini ziyaretlerinde ve işm-i şerifinin her anılışında selâm vermelerini emretti,'' sözünü naklettikten sonra, Nesâî'nin rivayet ettiği şu hadis-i şerifi, delil olarak getirmiştir. Abdullah bin Ebi Talha babasından rivayet etti ki:'' Bir gün Rasulullah sallallahü aleyhi vesellem yüzünde bir şevinç olduğu halde geldi. Kendisine: 'Yüzünde bir sevinç görüyoruz' dedik. Buyurdular ki: ' bana melek geldi ve şöyle dedi:'' Ey Muhammed! Rabbin diyor ki:'' Sana salavât okuyan herkese benim on rahmette bulunmam, selâm okuyan herkese de benim on selâm okumam sana (ikram olarak) yetmez mi?'' (4)
Kurtubî aynı âyetin tefsirinde şu hadis-i şerifleri de nakletmektedir. Muhammed bin Abd-ür Rahmân'dan, Rasulullah sallallahü aleyhi ve sellem buyurdular ki: '' Sizden bir kimse vefat ettiğim zaman bana selâm ederse, onun selâmı Cibril ile beraber bana gelir, Cibril: '' Ya Muhammed! Bu fülân oğlu fülân, sana selam ediyor,'' der. Ben de hemen:'' selâm, Allah'ın rahmeti ve bereketi onun üzerine olsun,'' derim.
Nesâî Abdullah ibn-i Mes'ud'dan rivayet ediyor, dedi ki :'' Rasulullah sallallahü aleyhi ve sellem şöyle buyurdular :'' Yer yüzünde Allah'ın seyyah melekleri vardır. Onlar, ümmetimin selâmını (ânında) bana tebliğ ederler.'' Kuşeyrî (r.h) Rasulullah aleyhisselam'a selâm vermek: '' Selâmün aleyke '' demektir, demiştir. (5)
