- Üyelik Tarihi
- 23 Haz 2010
- Mesajlar
- 5,705
- Aldığı Beğeniler
- 14,607
- Takım
- Galatasaray
SELİMİYE CAMİİ'NDEKİ TERS LÂLE'NİN ÖYKÜSÜ
Kimi zaman semavi dinlerdeki efsanelerin kimi zamansa Anadolu topraklarında anlatılagelen aşk hikâyelerinin başkahramanıdır. Ters Lale, Hıristiyan inanışına göre bazen gözyaşıdır Meryem Ana'nın Hz. İsa'nın çarmıhtaki ıstırabının ardından dökülen; bazen yastır Kerbela'da Hz. Hasan ve Hüseyin'in ardından tutulan; bazense kanıdır Ferhat'ın topraktaki, Şirin'e kavuşamamasının ardından akan. Bir rivayete göre de, Anadolu'da başlarında kırmızı tülbentle baba evlerinden mahzun bir şekilde çıkan gelinlerin yasını barındırır. Belki de tüm bu anlatılanlar neden olmuştur, adının "Ağlayan Gelin" veya "Kerbela Lalesi" olmasına.
El sürmekten hemen hemen silinme vaziyetine gelen Selimiye Camii’ndeki ters lale hakkında nice efsaneler uydurulmuş. Bunlardan en meşhuru şöyle: Müezzin mahfilinin bulunduğu yer Lale isminde bir kadına aitmiş. Kadın, cami yapılacak olan bu araziyi satmamakta diretmiş. En sonunda ‘Beni hatırlatacak bir işaret koyarsanız satarım’ demiş. Kadının tersliğine işaret olarak ters lale konmuş. Sonradan uydurulduğu için tarihi hiçbir kaynakta bu bilgiye rastlanılmaz.
Yazar Mülayim'e göre Sinan'ın onu nasıl ve neden oraya koyduğunu anlamak mümkün değil. Ama lâleyi tersten çizmede tersten okunuşunda hilal anlamının çıkmasının vermiş olduğu bir içtenlik duygusu olarak yorumlamak yanlış olmaz. Sinan'ın böylece kimseyi inicitmeden, ürkütmeden Islam dininin sembolü olan hilali bir Ters Lâle ile Selmiye'nin duvarına işlemeyi başardığı anlaşılıyor. Zaten Selimiye'yi farklı kılan da bu 'Ters Lâle' aslında. Ama Sinan'ın Ters Lâle'yi oluşturmak için taşları ters çevirdiğini ve bunu sadece bu şekli oluşturmak için yaptığını düşünmek yanlış olur. 'Ters Lâle' yapının bütününü tamamlayan bir parça ve Sinan lâleyi ters yaparken dahi bu bütünlüğü bozmadan büyük bir ustalıkla desenini işlemeyi bildi. Sinan'ın eserlerinde geometrik bir daireselliği görmek mümkün. Sinan bütün yapıyı bir daire üzerine yüklemeyi çok iyi başardı. Piramidal şekillerden tutun da yapının konuşlandırıldığı mekana kadar bir geometrik düzen ön plana çıkıyor.
“Altın Yay” isimli romanına mekan olarak Selimiye Camii'ni seçen yazar Halil Delice şöyle diyor:
Selimiye Camii'nin süslemelerinde 99 çeşit normal lale bir tane de meşhur ters lale figürü kullanılmıştır. Mimar Sinan niçin böyle yapmıştır? 99 lale, Allahü tealanın 99 ismine işarettir. Yüzüncü olan ters lale ise, Allahü Teâla'ya ortak koşmamaya, yapılan iyilik ve güzellikleri, gücü, ustalığı kendinden bilmemeye, yüce yaratanı bildirilen 99 isminden başka isimle anmamaya, bu şartlara riayet edilmezse dünyada nizamın bozulacağına işaret etmektedir. Ancak bu de geçerli bir görüş değildir. Bu tarzdaki lale formları ancak 1800'lerden sonra ortaya çıkmıştır. Selimiye Camii'nin müezzin mahfil sütunundaki bu ters lale motifi de caminin geçirdiği onarımların birinde buraya ilave edilmiş olması muhtemeldir.
Ali Rıza Bayzan
Kimi zaman semavi dinlerdeki efsanelerin kimi zamansa Anadolu topraklarında anlatılagelen aşk hikâyelerinin başkahramanıdır. Ters Lale, Hıristiyan inanışına göre bazen gözyaşıdır Meryem Ana'nın Hz. İsa'nın çarmıhtaki ıstırabının ardından dökülen; bazen yastır Kerbela'da Hz. Hasan ve Hüseyin'in ardından tutulan; bazense kanıdır Ferhat'ın topraktaki, Şirin'e kavuşamamasının ardından akan. Bir rivayete göre de, Anadolu'da başlarında kırmızı tülbentle baba evlerinden mahzun bir şekilde çıkan gelinlerin yasını barındırır. Belki de tüm bu anlatılanlar neden olmuştur, adının "Ağlayan Gelin" veya "Kerbela Lalesi" olmasına.
El sürmekten hemen hemen silinme vaziyetine gelen Selimiye Camii’ndeki ters lale hakkında nice efsaneler uydurulmuş. Bunlardan en meşhuru şöyle: Müezzin mahfilinin bulunduğu yer Lale isminde bir kadına aitmiş. Kadın, cami yapılacak olan bu araziyi satmamakta diretmiş. En sonunda ‘Beni hatırlatacak bir işaret koyarsanız satarım’ demiş. Kadının tersliğine işaret olarak ters lale konmuş. Sonradan uydurulduğu için tarihi hiçbir kaynakta bu bilgiye rastlanılmaz.
Yazar Mülayim'e göre Sinan'ın onu nasıl ve neden oraya koyduğunu anlamak mümkün değil. Ama lâleyi tersten çizmede tersten okunuşunda hilal anlamının çıkmasının vermiş olduğu bir içtenlik duygusu olarak yorumlamak yanlış olmaz. Sinan'ın böylece kimseyi inicitmeden, ürkütmeden Islam dininin sembolü olan hilali bir Ters Lâle ile Selmiye'nin duvarına işlemeyi başardığı anlaşılıyor. Zaten Selimiye'yi farklı kılan da bu 'Ters Lâle' aslında. Ama Sinan'ın Ters Lâle'yi oluşturmak için taşları ters çevirdiğini ve bunu sadece bu şekli oluşturmak için yaptığını düşünmek yanlış olur. 'Ters Lâle' yapının bütününü tamamlayan bir parça ve Sinan lâleyi ters yaparken dahi bu bütünlüğü bozmadan büyük bir ustalıkla desenini işlemeyi bildi. Sinan'ın eserlerinde geometrik bir daireselliği görmek mümkün. Sinan bütün yapıyı bir daire üzerine yüklemeyi çok iyi başardı. Piramidal şekillerden tutun da yapının konuşlandırıldığı mekana kadar bir geometrik düzen ön plana çıkıyor.
“Altın Yay” isimli romanına mekan olarak Selimiye Camii'ni seçen yazar Halil Delice şöyle diyor:
Selimiye Camii'nin süslemelerinde 99 çeşit normal lale bir tane de meşhur ters lale figürü kullanılmıştır. Mimar Sinan niçin böyle yapmıştır? 99 lale, Allahü tealanın 99 ismine işarettir. Yüzüncü olan ters lale ise, Allahü Teâla'ya ortak koşmamaya, yapılan iyilik ve güzellikleri, gücü, ustalığı kendinden bilmemeye, yüce yaratanı bildirilen 99 isminden başka isimle anmamaya, bu şartlara riayet edilmezse dünyada nizamın bozulacağına işaret etmektedir. Ancak bu de geçerli bir görüş değildir. Bu tarzdaki lale formları ancak 1800'lerden sonra ortaya çıkmıştır. Selimiye Camii'nin müezzin mahfil sütunundaki bu ters lale motifi de caminin geçirdiği onarımların birinde buraya ilave edilmiş olması muhtemeldir.
Ali Rıza Bayzan