Bundan sonra bilmiş ol ki, tasavvufun iyiyi kötüden ayıran iki özelliği vardır:
1 - ü Teâlâ'ya karşı istikamet (doğruluk) ve ihlâs,
2 - Yaratıklara karşı sulh ve sükûnla muamele.
Gerçek bir sofu, Aziz ve Celîl olan ALLAH ü Teâlâ ile doğru olan ve insanlarla iyi geçinip onlara hum ile, afv ve yumuşaklıkla muamele eden kimsedir.
ALLAH ü Teâlâ'ya karşı istikamet (doğruluk) nefsinin isteklerini, ALLAH ü Teâlâ'nın emirleri karşısında feda etmektir.
İnsanlara karşı iyi huy: insanlarla münasebetlerinde onlan kendi arzusu tarafına çekmek yerine, Şeriat'a aykırı olmadıkça onların arzularını nefsine kabul ettirmektir.
ALLAH'A KULLUK
Sonra bana şunu sordun: ALLAH ü Teâlâ'ya kulluk (ubudiyet) nasıl olur? Bu, üç şekilde olur:
1 - Şeriatın hükümlerini korumakla,
2 - Kaza ve kadere, ALLAH ü Teâlâ'nın taksimatına rıza göstermekle,
3 - Kendi nefsinin isteklerine değil, ALLAH ü Teâlâ'nın rızasına baş eğmekle olur.
Bir de 'a tevekkülü sormuştun.
Tevekkül, bu âlemdeki bütün yaratıklar bir araya gelip önlemeğe çalışsalar da, ALLAH ü Te-âlâ'nın senin için takdir edip yazdığı her şeyin seni bulacağına, yine bütün insanlar senin için çalışıp çabalasalar da ALLAH ü Teâlâ'nın sana nasip etmediği bir şeyin eline geçmeyeceğine kesin olarak iman etmendir.
İhlâsı da sormuştun.
İhlâs, her işi rızası için yapmak, insanların seni övmesine sevinmemek, yermelerine de aldırış etmemektir.
Bilmiş ol ki, riya, halkın seni methedip olduğundan fazla büyütmesini istemenden doğar.
Halka karşı böyle bir riyadan kurtulmanın ilâcı şudur: İnsanları 'ın kudretine bağlanmış ve sana ne rahatlık ne de zorluk çıkarmak bakımından güçleri olmayan cansız varlıklar gibi kabul edersin.
Şayet bu gibi kimseleri kudret ve irade sahibi olarak görürsen riya da senden uzaklaşmaz.
Ey oğul!
Sorduğun öteki soruların cevaplarım eserlerimde bulabilirsin. Onlan oradan ara. Diğerlerine cevap vermek ise yasaktır. Bildiğinle amel etmelisin ki, bilmediklerin sana açıklansın.
Bundan sonra bana ancak kalb diliyle, (yazı veya sözle değil), cevaplandırabilecek meseleleri, "Eğer onlar sabretmiş olsalardı kendileri için daha hayırlı olurdu" (Sûre: 49, âyet: 5) âyet-i kerimesine binaen sorma.
Bu hususta Hızır aleyhisselâmın, "Ben sana ondan bahsetmedikçe, bana hiçbir şey sorma" (Sûre: 18, âyet: 70) mealindeki nasihatini kendine düstur et. Acele etme. Zamanı gelince cehalet örtüsü kalkar, her şey sana açılır, görürsün. ü Teâlâ'nın, "Size, âyetlerimi yakından göstereceğim. Acele etmeyiniz" (Sûre: 21, âyet: 37) âyet-i kerimesini düşün.
Zamanı gelmeden bana bir şey sorma. Şunu bilmiş ol ki, ancak yürümekle yol alırsın. Nitekim ALLAH ü Teâlâ, "Onlar yeryüzünde dolaşıp kendilerinden evvelki kavimlerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görmüyorlar mı?" (Sûre: 30, âyet: 9) buyuruyor.
Ey oğul!
ALLAH ü Teâlâ'ya yemin olsun, şayet bu yola girersen, her uğrak yerinde birçok acayip haller
görürsün. Nefsini feda et. Çünkü bu işin esası nefsi feda etmektir. Nitekim Zünnûn-i Mısrî18 (rahmetullahi aleyh) öğrencilerinden birisine, "Benliğinden geçebilirsen gel, yoksa sofilerin edebiyatıyla ve taşkın sözleriyle uğraşma" demiştir.
1 - ü Teâlâ'ya karşı istikamet (doğruluk) ve ihlâs,
2 - Yaratıklara karşı sulh ve sükûnla muamele.
Gerçek bir sofu, Aziz ve Celîl olan ALLAH ü Teâlâ ile doğru olan ve insanlarla iyi geçinip onlara hum ile, afv ve yumuşaklıkla muamele eden kimsedir.
ALLAH ü Teâlâ'ya karşı istikamet (doğruluk) nefsinin isteklerini, ALLAH ü Teâlâ'nın emirleri karşısında feda etmektir.
İnsanlara karşı iyi huy: insanlarla münasebetlerinde onlan kendi arzusu tarafına çekmek yerine, Şeriat'a aykırı olmadıkça onların arzularını nefsine kabul ettirmektir.
ALLAH'A KULLUK
Sonra bana şunu sordun: ALLAH ü Teâlâ'ya kulluk (ubudiyet) nasıl olur? Bu, üç şekilde olur:
1 - Şeriatın hükümlerini korumakla,
2 - Kaza ve kadere, ALLAH ü Teâlâ'nın taksimatına rıza göstermekle,
3 - Kendi nefsinin isteklerine değil, ALLAH ü Teâlâ'nın rızasına baş eğmekle olur.
Bir de 'a tevekkülü sormuştun.
Tevekkül, bu âlemdeki bütün yaratıklar bir araya gelip önlemeğe çalışsalar da, ALLAH ü Te-âlâ'nın senin için takdir edip yazdığı her şeyin seni bulacağına, yine bütün insanlar senin için çalışıp çabalasalar da ALLAH ü Teâlâ'nın sana nasip etmediği bir şeyin eline geçmeyeceğine kesin olarak iman etmendir.
İhlâsı da sormuştun.
İhlâs, her işi rızası için yapmak, insanların seni övmesine sevinmemek, yermelerine de aldırış etmemektir.
Bilmiş ol ki, riya, halkın seni methedip olduğundan fazla büyütmesini istemenden doğar.
Halka karşı böyle bir riyadan kurtulmanın ilâcı şudur: İnsanları 'ın kudretine bağlanmış ve sana ne rahatlık ne de zorluk çıkarmak bakımından güçleri olmayan cansız varlıklar gibi kabul edersin.
Şayet bu gibi kimseleri kudret ve irade sahibi olarak görürsen riya da senden uzaklaşmaz.
Ey oğul!
Sorduğun öteki soruların cevaplarım eserlerimde bulabilirsin. Onlan oradan ara. Diğerlerine cevap vermek ise yasaktır. Bildiğinle amel etmelisin ki, bilmediklerin sana açıklansın.
Bundan sonra bana ancak kalb diliyle, (yazı veya sözle değil), cevaplandırabilecek meseleleri, "Eğer onlar sabretmiş olsalardı kendileri için daha hayırlı olurdu" (Sûre: 49, âyet: 5) âyet-i kerimesine binaen sorma.
Bu hususta Hızır aleyhisselâmın, "Ben sana ondan bahsetmedikçe, bana hiçbir şey sorma" (Sûre: 18, âyet: 70) mealindeki nasihatini kendine düstur et. Acele etme. Zamanı gelince cehalet örtüsü kalkar, her şey sana açılır, görürsün. ü Teâlâ'nın, "Size, âyetlerimi yakından göstereceğim. Acele etmeyiniz" (Sûre: 21, âyet: 37) âyet-i kerimesini düşün.
Zamanı gelmeden bana bir şey sorma. Şunu bilmiş ol ki, ancak yürümekle yol alırsın. Nitekim ALLAH ü Teâlâ, "Onlar yeryüzünde dolaşıp kendilerinden evvelki kavimlerin akıbetlerinin nasıl olduğunu görmüyorlar mı?" (Sûre: 30, âyet: 9) buyuruyor.
Ey oğul!
ALLAH ü Teâlâ'ya yemin olsun, şayet bu yola girersen, her uğrak yerinde birçok acayip haller
görürsün. Nefsini feda et. Çünkü bu işin esası nefsi feda etmektir. Nitekim Zünnûn-i Mısrî18 (rahmetullahi aleyh) öğrencilerinden birisine, "Benliğinden geçebilirsen gel, yoksa sofilerin edebiyatıyla ve taşkın sözleriyle uğraşma" demiştir.
