2. Bulaşma ve Epidemiyolojik Bilgiler
Virüsün hava yolu ile taşınması bir kaç kilometre ile sınırlıdır. Ayrıca
hastalık böcekler, kan emici sinekler ve kemiriciler vasıtasıyla enfekte
hayvanlardan duyarlı olan hayvanlara mekanik olarak bulaştırabilmektedir.
Kuluçka süresi birkaç saat ile 2-3 gün arasında de işebilmektedir.
Avian influenza 100 yıl önce ilk olarak İtalyada tanımlanan ve dünyanın
de işik yerlerinde de zaman zaman epidemiler şeklinde ortaya çıkan bir
hastalıktır. Hastalı ın do al saklayıcısının göçmen su kuşları -özellikle
yaban ördekleri- oldu u belirtilmektedir. Virüsün saklayıcıları enfeksiyona
dirençlidir; ancak, di er kuşlar duyarlıdır. Evcil kanatlı hayvanlardan
tavuklar ve hindiler hastalı a oldukça duyarlı olup, bu hayvanlarda hızlı
fatalite ile seyreden epidemiler şeklinde otaya çıkmaktadır.
Hastalı ın horizantal bulaşması (yatay bulaşma, hayvandan hayvana bulaşma)
çok rastlanan bulaşma şeklidir. Vertikal bulaşma (dikey bulaşma, tavuktan
yumurta yoluyla civcive geçiş) ile ilgili kesin bir kanıt bulunmamaktadır.
Enfekte hayvanlardan elde edilen yumurtaların kabuklarında etkenin varlı ı
belirlenmiştir.
Hastalık kanatlılarda hafif bir hastalık tablosu şeklinde veya yüksek
bulaşıcılık ve hızlı fatalite gösteren ciddî epidemiler halinde karşımıza
çıkmaktadır. Hastalık etkeni enfekte hayvanlarla do rudan veya dolaylı
olarak temasta bulunan evcil kümes hayvanlarına bulaşmakta ve bu hayvanlar
da şiddetli salgınlara sebep olabilmektedir. Hastalıkta morbidite ve
mortalite(ölüm) hızları % 100dür.
Kuş ithalat ve ihracatlarının hastalı ın epidemisinde önemli yeri
bulunmaktadır. Hayvan sirkülasyonlarıyla virüsler büyük bir alana
yayılmaktadır.
Son yapılan araştırmalar, virüsün esasen düşük patojeniteye sahip oldu u,
ancak kanatlı popülâsyonu arasındaki kısa süreli dolaşımı ile mutasyona
u rayarak yüksek patojenite kazandı ı merkezindedir.
Amerika Birleşik Devletlerindeki (ABD) 1983-1984 epidemisinde H5N2 virüsü
başlangıçta düşük bir mortalite hızına sahipken, altı ayda yüksek bir
patojenite kazanarak yaklaşık % 90larda seyreden bir mortalite hızına
ulaşmıştır. Bu epidemide, kontrol için ABDde yaklaşık 65 milyon dolar
de erindeki 17 milyon kanatlı hayvan itlaf edilmiştir.
İtalyadaki 1999-2001 H7N1 influenza A alt tip epidemisinde de başlangıçta
düşük patojenite gösteren virüs, 9 ay içinde mutasyona u rayarak yüksek
patojenite kazanmıştır. Bu epidemide de yine 13 milyon kanatlı hayvanın bir
kısmı ölmüş, bir kısmı da itlaf edilmiştir.
Enfekte çiftliklerin karantinaya alınması ve etkene bir maruziyetin söz
konusu oldu u sürülerin itlafı ile standart kontrol metotlarının uygulanması
hastalı ın yayılmasını engellemek için gereklidir.
İnfluenza A yüksek bulaşıcılı ı yanında çiftlikler arasında araç-gereç,
yiyecek, kafes, elbise veya di er ekipmanlarla kolayca taşınabilmektedir.
Yüksek patojeniteli virüsler, özellikle çevre ısısının düşük oldu u
yerlerde, uzun süre canlı kalabilirler. Bu nedenle korunma yöntemlerinin ve
iyi bir sürveyans sisteminin uygulanmaması durumunda epidemiler yıllarca
sürebilir. Örne in, Meksikada 1992 yılında görülen H5N2 epidemisi düşük bir
patojenite ile başlamış ve mutasyonla fatal bir karakter kazandı ından 1995
yılına kadar kontrol altına alınamamıştır. Bütün influenza A tipleri kona ın
ba ışıklık sistemine iyi adapte olmaları ve genetik de işime u ramaları
nedeniyle insanlarda düzenli mevsimsel epidemilere yol açmaktadır.
Avian influenza virüsünün normalde kuşlar ve domuzlar dışındaki türlerde
hastalık yapmadı ı bildirilmekle beraber, 1997 yılında Hong Kongda kümes
hayvanlarında meydana gelen ve virüsün H5N1 serotipinin sebep oldu u
salgında 18 kişide şiddetli solunum yolu enfeksiyonu belirlendi i, bunlardan
6 kişinin öldü ü ve etkenin de kümes hayvanlarında salgına neden olan
etkenle aynı oldu u ilk defa bildirilmiştir.
Yapılan araştırmalarda da bu kişilerin enfekte kümes hayvanlarıyla çok sıkı
temasta oldu u anlaşılmıştır. Yapılan genetik mahiyetli çalışmalar
insanlarda görülen hastalı ın kanatlı hayvanlarda görülenler ile bir
benzerlik gösterdi ini ortaya koymuştur.
Bu vakalar ile Hong Kongdaki kanatlı hayvanlarda görülen influenza arasında
bir koinsidanstan bahsedilmektedir. Hong Kongdaki bu epidemide bir buçuk
milyon kanatlı hayvanın itlafı ile gerekli önlemlerin alınması hastalı ın
insanlara geçişini ve büyük bir pandeminin ortaya çıkmasını önlemiştir.
Hong Kongda 2003 yılı Şubat ayında biri ölümle seyrede avian influenza H5N7
alt tipli 2 vaka görülmüştür. Bu vakaların Güney Çine seyahat etti i
hikâyesinin oldu u bildirilmiştir.
Şubat 2003te Hollandada yüksek patojeniteye sahip H7N7 alt tipinin sebep
oldu u epidemide, bir veteriner hekimin ölümünün ve 83 hafif hastalık
tablosunun görüldü ü vakalar bildirilmiştir.
Yine Hong Kongda 1999 yılında H9N2 alt tipine ba lı hafif seyirli iki vaka,
2003 yılı Aralık ayı ortalarında da hafif seyirli bir vaka bildirilmiştir.
H9N2 alt tipi kanatlı hayvanlarda yüksek patojeniteli bir seyir
göstermemektedir.
Vietnamın kuzeyinde 2004 yılı Ocak ayında ciddi şiddetli solunum yolu
enfeksiyonu ile seyreden bazı vakalar görülmüş ve yapılan laboratuvar
incelemelerinde etkenin avian influenza A H5N1 oldu u belirlenmiştir.
Avian influenza virüsünün, mutasyonla insanlara yönelik olarak da patojenite
kazanabilece i ve salgınlara yol açabilece i ifade edilen bilgiler
arasındadır. Hastalı ın insanlara bulaşması, enfekte hayvanlara veya enfekte
hayvanların dışkı, burun salgıları vb. materyalleri ile kontamine olmuş
yüzeylere temas sonucu ya da kontamine materyallerden havaya karışan
virüslerin solunması ile olabilece i belirtilmektedir. İnsandan insana
bulaşmanın olmadı ı virüsün, mutasyonla bu karaktere de sahip olabilece i
ifade edilmektedir.
İnsanlardaki influenza A H5N1 serotipinin neden oldu u enfeksiyonlarda ateş,
bo az a rısı, öksürük, solunum güçlü ü ve viral pnömoni gibi solunum
sistemine ait belirtiler görülmektedir.
Avian influenzanın alt tiplerinden H5N1, hızlı bir şekilde mutasyona
u raması ve di er türler için enfekte edici nitelik kazanması nedeniyle daha
ciddî görülmektedir.
Hayatta kalan enfekte kuşlar dışkı ve a ız salgılarıyla en az 10 gün süreyle
virüsü çıkarırlar. Bu durum, hayvan satışları ve göçmen kuşlar vasıtasıyla
virüsün yayılmasına kaynak teşkil etmektedir.
H5N1 yüksek patojeniteli epidemilerin kayna ıdır. Aralık 2003 ortalarında
Korede ve di er Asya ülkelerinde özellikle halk sa lı ını tehdit eden etken
olmuştur. H5N1 alt tipi 1997 yılında insanları direkt enfekte etmiş ve 2004
yılı Ocak Ayında tekrar ortaya çıkmıştır. Bu yönüyle H5N1 alt tipi insanlar
için daha büyük bir tehdit unsuru olarak görülmektedir.
Aralık 2003ten bugüne kadar belirtilen alt tipin sebep oldu u vaka ve ölüm
sayıları, 10.03.2004 itibariyle, Taylandda 11 vaka, 7 ölüm, Vietnamda ise
22 vaka 15 ölüm şeklindedir.
Bu yılın başlarında ABD de görülen salgının etkeni avian influenza Anın
H5N2 serotipi olarak belirlenmiş, ancak, bunun Asyada görülen serotiple bir
ba lantısının olmadı ı bildirilmiştir.
Hangi doktor akademik konuşmuyo ki
