Yeniden Doğuş

Pîrî Paşa şöyle cevap verir:"Hakanım, bu hal, bu ruh, bu azim ve bu teslimiyetle bu devlet kolay kolay yıkılmaz! Lakin torunlarınızın zamanında Rabbın ihsan ettiği mükafatların, nimetlerin şükrü eda edilmez, emanetlere sahib olunmaz ve hak tevzî edilmez ise, yıkılır. En çok şu üç şeyden endîşe ederim.1. Sadrazamlık makamı, liyakatlere göre verilmez, menfaat karşılığı olarak cahil ve ahmakların eline geçerse,2. Dünya malı, kalpleri işgal eder rüşvet kapısı açılır, her türlü mel'anet akçe île gerçekleşir ve bu yüzden makamlar ehliyetsizlere verilirse,3. Devlet adamları, hanımlarının tesiri altında kalır, ve idarede onların da te'siri olmaya başlarsa;bu devlet yavaş yavaş yıkılmaya yüz tutar.

Pîrî Paşa'nın bu sözleri üzerine celâdetli Padişâh, bir müddet sûkûttan sonra:

"Rabbim bizleri böyle bir akıbete duçar olmaktan korusun!.." diye dua etti.

Sanki Pîrî Paşa bu ifadeleri île bir tarih felsefesinin değerlendirmesini yapıyor ve istikbalde meydana gelecek hallerin işaretlerini veriyordu. Adeta, gerileme devrinin farik sebeplerini îzah ediyor ve gelecekten haber veriyordu.Yavuz Sultan Selim Han'ın devrinin ahlakî yüceliğini gösteren pek çok vak'a vardır. Mısır'a giderken ordu-yi hümayunun Gebze yakınlarından geçtiği yerler, hep bağlık-bahçelikti. Sultan Selîm Han:"Acaba askerlerim, sahibinden müsaadesiz üzüm ve elma koparıp yediler mi?!.."diye düşüncelere daldı. Sonra yeniçeri ağasını huzûruna çağırttı.


"Ağa emrimdir;Bütün yeniçeri, sipahi ve azap askerlerinim heybeleri yoklansın! Heybesinde bir elma veya bir üzüm salkımı çıkan asker derhal huzûruma getirilsin!" diye emretti.Yeniçeri ağası, derhal harekete geçerek heybeleri araştırdı. Daha sonra sultanın huzûruna gelerek:"Sultanım koparılmış hiç bir elma ve meyve izine rastlamadık!.." dedi.Bu habere Yavuz, çok sevindi. Üzerindeki ağırlık ve zihnindeki düşünceler kalktı. Sonra ellerini açarak:

"Allah'ım!Sana sonsuz hamd ü senalar olsun! Bana haram yemeyen bir ordu ihsan eyledin!.." diyerek dua etti ve ağaya:"Şayet askerlerim izinsiz meyve koparmış olsalardı, Mısır seferinden vazgeçerdim. Çünkü, haram yiyen bir ordu ile beldelerin fethi mümkün olmaz!.." dedi.Cengaver Sultan, çok mütevazî yaşadı. Bir gün oğlu Süleyman'ı (Kanûnî'yi) çok süslü görünce, nükteli bir şekilde:"Oğlum, o kadar süslenmişsin ki, annene giyecek bir şey bırakmamışsın!.." dedi.

Her öğün tek çeşit yemek yerdi. Ağaçtan tabak kullanırdı.Dindar, mütevazî ve gururdan arî idi. Kuvvet ve kudretin, Allah'a mahsus olduğunu, kendisinin ise, zafer için bir vasıtadan ibaret bulunduğunu söylerdi. Nefs engelini aşamamanın korku ve endîşesi içinde yaşardı.

Yavuz'u, o korkunç Sîna çölünde bir arslan; Mısır'a girişte mütevazî, gözü yaşlı, şükreden bir mü'min; Üsküdar'da kendisini bir nefs muhasebesiyle yönlendiren ilahî ve derûnî lezzetlere müstağrak bir derviş olarak görüyoruz.Hasan Can'a şu mısraları okuyordu:"Padişâh-ı alem olmak bir kuru kavga imiş;Bir velîye bende olmak cümleden a'la imiş!.."


1520'de Yavuz Selîm, yeni sefere hazırlanmak için Edirne'ye gidiyordu. Babasının vefat ettiği Uğraş Köyü'ne gelmişti. Orada sırtında çıkan bir sivilceyi, îkazlara rağmen:"Benim canım kadınlarınki gibi tatlı değil!." diyerek kopardı. Kanattı.Bu hadiseyi Yavuz'un nedîmi olan Hasan Can şu şekilde anlatır:

'Sırtında şîrpençe adı verilen bir çıban çıkmıştı. Çıban, kısa zamanda büyüdü bir delik haline geldi. Yaranın içinden Yavuz'un ciğerini görüyorduk. Kendisi çok muzdaripti. Yaralı bir arslan gibiydi. Aczi, bir türlü kabullenemiyordu. Cengaverlerine taktik ve talimatlarına devam ediyordu. Yanına yaklaştım:'Padişâhım, artık Allah Teala île beraber olmak zamanınız herhalde geldi' dedim.Koca sultan döndü, yüzüme hayretle baktı:

"Hasan!.. Sen beni bu ana kadar kiminle zannediyordun?... Bana bir Yasîn oku!" dedi. Ve Yasîn'in son kelimesi olan "ve ileyhi turceûn!.." ile rûhunu Rabbine teslîm etti.Sekiz senelik saltanatı boyunca kazandığı muazzam zaferler, dünyaya aid şanlar şerefler, fanîlerin iltifatları, kendisini sekre sürükleyip mağlûb edemedi.620 sene içindeki sekiz senelik Yavuz devri, vakti kısa, fakat gölgesi uzun ikindi zamanına benzetilir.

Kanûnî'nin başarılarının sırrını babasının kendisine bıraktığı, kolay kolay sarsılmaz kuvvetli maddî ve manevî mîrasın içinde aramak lazımdır.Rahmetullahî Aleyh!..

Osman Nûri Topbaş

Dipnotları: (1) İstanbul İmam Hatip Mektebi'nde talebelik yıllarımda İstanbul'un geniş yolları açılıyordu. İbn-i Kemal Paşanın mezarının üzerinden mecburi yol geçme durumu vardı. Şahid olduk ki mezarı bir türlü kaldıramadılar. Yol makinaları devamlı arıza yaptı. Onları kullananlar sakatlandı, felç oldu. Bu hal mühendislere büyük bir ürküntü verdi ve yolu kabrin etrafından dolaştırdılar. Şahid olduk ki Hakk Teala gerçek zahir ve batın alimlerinin mezarlarına bile izzet bahşediyor.